22 marca 2019

Choroba zwyrodnieniowa stawu barkowego (bark to potoczna nazwa dla całej obręczy barkowej tak naprawdę poprawnym terminem powinno być zwyrodnienie stawu ramiennego) obejmuje procesy przedwczesnego zużycia tkanek, które tworzą staw. Uszkodzenie struktur tworzących staw prowadzi przede wszystkim do wystąpienia dolegliwości bólowych i ograniczenia ruchomości. Zmiany zwyrodnieniowe stawów ramiennych występują rzadziej niż stawów kończyn dolnych (np. kolana czy biodra), wynika to z mniejszych obciążeń przenoszonych przez kończyny górne.


Anatomia i uszkodzenia

Staw ramienny jest jednym ze stawów obręczy barkowej. Pozostałe stawy obręczy barkowej to staw barkowo-obojczykowy, staw mostkowo-obojczykowy i funkcjonalne połączenie łopatki i żeber. Staw ramienny składa się z głowy kości ramiennej oraz wydrążenia stawowego łopatki. Obie powierzchnie pokrywa chrząstka szklista, która na obwodzie przechodzi w obrąbek stawowy, który ma za zadanie pogłębić panewkę stawu. Ze względu na swoją budowę i brak pełnego dopasowania powierzchni stawowych, w stawie ramiennym możliwe jest bardzo szeroki zakres ruchomości. Staw jest stabilizowany przez liczne mięśnie leżące w okolicy obręczy barkowej oraz przez układ więzadłowy.

Nadmierne przeciążenia stawu barkowego (ramiennego) przyczyniają się m.in. do zwiększenia sił nacisku na powierzchnie stawowe, co prowadzi stopniowo do powstania choroby zwyrodnieniowej. W jej wyniku dochodzi do szeregu zaburzeń biomechanicznych i fizykochemicznych dotyczących właściwości chrząstki oraz pozostałych tkanek budujących staw.

W przypadku choroby zwyrodnieniowej kluczowym problemem jest unaczynienie chrząstki (szklistej). Do chrząstki nie dochodzą tętnice, nie ma w niej również naczyń limfatycznych. Odżywiana jest ona w głównym stopniu przez płyn stawowy jak i w mniejszym stopniu dzięki substancjom pokarmowym z kości. Budowa i funkcja chrząstki nie pozwala na proces gojenia bądź regeneracji. Woda w tkance chrzęstnej jest związana aktywnie, co bardzo utrudnia odżywienie chrząstki poprzez dyfuzję z naczyń krwionośnych kanałów ochrzęstnej. Żywotność komórek chrząstki szklistej znajdujących się głęboko w tkance, zwanych chondrocytami wraz z wiekiem jak i rozwojem tkanki spada. W wyniku tego procesu komórki te ulegają degradacji, a to pogarsza mechaniczne właściwości.

Niewielkie zdolności regeneracyjne wykazywane przez chrząstkę szklistą, doprowadzają do sytuacji, gdzie w miejscu uszkodzenia zostaje ona zastąpiona chrząstką włóknistą, która posiada gorsze własności biomechaniczne. Wtedy to podchrzęstna warstwa kostna przenosi obciążenia (stąd wynika ból, bo tkanka podchrzęstna jest unerwiona w przeciwieństwie do chrząstki szklistej), a zarazem ulega pogrubieniu. Choroba zwyrodnieniowa obejmuje wszystkie struktury, które tworzą staw, w tym podchrzęstną warstwę kości, błonę maziową, torebkę stawową, więzadła jak i mięśnie. Najczęściej w obrazie RTG można zauważyć wyrośla kostne (osteofity) oraz zmniejszenie przestrzeni pomiędzy głową kości ramiennej a panewką.

Całkowite zahamowanie procesu zwyrodnieniowego nie jest możliwe, natomiast można zwolnić szybkość niszczenia stawu. Leczenie zachowawcze może pomóc w złagodzeniu objawów.

Objawy

Głównym objawem choroby zwyrodnieniowej w stawie ramiennym jest ból. Dolegliwości pojawiają się najczęściej w momencie zapoczątkowania ruchu, a łagodzą się po rozruszaniu stawu. Ból może pojawić się także podczas snu, szczególnie jeśli pacjent śpi na chorym barku (docisk uszkodzonych powierzchni stawowych).

Kolejnym objawem choroby zwyrodnieniowej barku jest sztywność i ograniczenie ruchomości. Największa sztywność występuje po dłuższym bezruchu a szczególnie po nocy. Skrajne ruchy tak jak sięganie za siebie, ruchy nad głową stają się coraz bardziej ograniczone. Dodatkowym objawem są trzaski i przeskakiwania w stawie. Jeśli objawy choroby postępują to często pacjenci unikają wykonywania ruchów w chorym stawie, co pociąga za sobą dalsze ograniczenia oraz zaniki mięśniowe. Kiedy dojdzie do znacznego przesilenia stawu może pojawić się obrzęk i ocieplenie co jest związane z występującym stanem zapalnym. Czasem pacjenci informują, że objawy nasilają się podczas zmian pogody.

Każda dysfunkcja stawu niesie ze sobą kompensacje (przenoszenie przeciążeń na inne struktury w celu utrzymania funkcji) dlatego zauważalne może być nieprawidłowe ustawienie innych struktur naszego organizmu. W przypadku barku zmiany te mogą obejmować odcinek szyjny i piersiowy kręgosłupa oraz staw łokciowy.

Przyczyny

Choroba zwyrodnieniowa stawu ramiennego najczęściej dotyka osób po 60 roku życia, jednakże może wystąpić także u osób młodszych. Istnieje wiele przyczyn sprzyjających powstaniu pierwszych zmian zwyrodnieniowych. Najbardziej powszechny jest brak stabilizacji i dysbalans mięśniowy w obrębie obręczy barkowej, który powoduje unoszenie głowy kości ramiennej w stawie (większa kompresja). Taka sytuacja jest spowodowana zbyt dużym przeciążeniem i skróceniem mięśnia naramiennego. Jest to główny mięsień stawu ramiennego, który aktywuje się podczas wszelkich prac z rękami uniesionym do góry lub boku.               

Kolejną przyczyną są wszelkie urazy obręczy barkowej. Uszkodzenia więzadeł, torebki stawowej, obrąbka stawowego, kości i lokalnych mięśni mogą powodować wtórne obkurczenie torebki stawowej, które przekłada się na większe obciążenia stawu (ścieranie chrząstki szklistej). Do zmian zwyrodnieniowych mogą przyczyniać się także wszelkie anomalie anatomicznie obręczy barkowej oraz wady postawy (wady klatki piersiowej, nieprawidłowe ustawienie barków i głowy oraz skolioza).

Powstanie zmian zwyrodnieniowych dotyczy także u osób wykonujących powtarzalną pracę ramionami (sprzątanie, prace remontowo-budowlane, dźwiganie, praca przy produkcji) gdzie z czasem dochodzi do przeciążenia tych samych grup mięśniowych. Intensywne przeciążenia dotyczą również sportowców takich dyscyplin jak: koszykówka, siatkówka, baseball, gimnastyka, sporty walki.

Cukrzyca, Reumatoidalne zapalenie stawów (Rzs), Dna moczanowa i inne choroby układowe mogą również sprzyjać powstaniu zmian zwyrodnieniowych. Jest to związane z występowaniem przewlekłego stanu zapalnego i niedoborem mikro i makroelementów niezbędnych do prawidłowej funkcji stawu. Dodatkowe czynniki to siedzący tryb życia i niska aktywność ruchowa. Powodują, one niewystarczającą produkcję płynu stawowego, który odżywia staw i zmniejsza tarcie powierzchni stawowych).

Diagnostyka


Diagnostyka będzie opierać się na ocenie ruchomości i siły mięśniowej wszystkich stawów obręczy barkowej. Dla właściwej oceny sytuacji niezbędna jest diagnostyka obrazowa. Dla oceny struktur kostnych najczęściej badaniem z wyboru jest RTG, choć czasem w sytuacjach wątpliwych pomocne może być wykonanie TK (Tomografii komputerowej). Dla oceny tkanek miękkich konieczne może być wykonanie USG lub MR (Rezonansu magnetycznego).

Diagnostyka różnicowa

W różnicowaniu choroby zwyrodnieniowej stawu ramiennego z innymi schorzeniami należy wziąć pod uwagę min.: zespól ciasnoty podbarkowej, bark zamrożony, urazy stawu ramiennego oraz barkowo-obojczykowego. Zmiany zwyrodnieniowe (stawu barkowo-obojczykowego oraz szyjnego odcinka kręgosłupa), uszkodzenia obrąbka stawowego, uszkodzenie stożka rotatorów oraz stany zapalne kaletek znajdujących się w obrębie obręczy barkowej. W przypadku stawu ramiennego wiele wyżej wymienionych jednostek chorobowych może stanowić początkowy etap choroby zwyrodnieniowej.

Leczenie

Proces rehabilitacji jest zawsze indywidualny ponieważ jest zależny od przyczyn problemu, wieku pacjenta oraz chorób współwystępujących. Na początku terapię warto rozpocząć od rozluźniania mięśniowo-powięziowego m.in. obręczy barkowej, ramienia oraz klatki piersiowej. Szczególnie istotne w tym przypadku jest rozluźnienie mięśnia naramiennego, który „podciąga” głowę kości ramiennej w górę . Rozluźnienie mięśni i powięzi przyspieszy proces regeneracji tkanek, poprawi krążenie oraz  mobilność głowy kości ramiennej w stawie.

Podczas procesu rehabilitacji kluczowa będzie także praca nad stabilizacją stawu ramiennego, łopatki oraz ćwiczenia kontrolujące cykl łopatkowo-ramienny. Ćwiczenia te zmniejszą przeciążenia oraz wpłyną na przywrócenie prawidłowej funkcji obręczy barkowej. Bardzo istotna jest także praca nad wyrównaniem dysbalansu mięśniowego (rozluźnienie i rozciągnięcie mięśni przeciążonych a wzmocnienie osłabionych).

Kolejnym celem terapii powinna być praca nad poprawą ruchomości we wszystkich  stawach obręczy barkowej oraz kręgosłupa piersiowego i szyjnego. Do tego celu wykorzystać można zarówno ćwiczenia jak i terapię manualną, która poprawi elastyczność torebki stawowej oraz tkanek okołostawowych.

W celu odżywienia powierzchni stawowych istotny jest ruch. Będzie on powodował stymulację stawu do produkcji mazi stawowej, która jest kluczowa w chorobie zwyrodnieniowej. Pomocny w tym przypadku może być rotor kończyn górnych ,orbitrek, ćwiczenia w podwieszeniu ramion lub rekreacyjne pływanie. Żeby uzyskać korzystne efekty ruch powinien trwać przynajmniej 20 min.

Należy zwrócić także uwagę na nieprawidłową, asymetryczną postawę ciała  (pochylenie do przodu lub w dół któregoś z barków). Może to skutkować problemami bólowymi kręgosłupa szyjnego i piersiowego.

Ważnym elementem leczenia jest także edukacja pacjenta czyli uświadomienie o istocie choroby oraz o tym, jak istotny wpływ na chorobę mają działania profilaktyczne (m.in. utrzymywanie prawidłowej masy ciała, aktywność fizyczna, unikanie noszenia ciężarów czy przeciążania chorego barku). 

W procesie leczenia na początkowym etapie choroby korzystne działanie mogą mieć iniekcje z komórek macierzystych lub kwasu hialuronowego. Niestety efekty tego typu leczenia maleją wraz z większym uszkodzeniem stawu.

Fizykoterapia

Fizykoterapia w chorobie zwyrodnieniowej stawu ramiennego ma zastosowanie uzupełniające w przypadku leczenia zachowawczego oraz rehabilitacji pooperacyjnej. Zabiegi mają na celu obniżenie bólu, rozluźnienie napiętych mięśni, oraz poprawę ukrwienia. Aby uzyskać te efekty korzystne może być zastosowanie krioterapii, elektroterapii, ultradźwięków lub laseroterapii.

Pomoce ortopedyczne

W celu obniżenia bólu w stanie ostrym można zastosować orteza stabilizującą staw ramienny. Jednak takie rozwiązanie można zastosować na krótki czas, ponieważ długotrwałe noszenie ortezy lub stabilizatora sprzyja postępującej sztywności stawu.

Leczenie operacyjne

Leczenie operacyjne podejmuje się gdy leczenie zachowawcze nie daje przez kilka miesięcy oczekiwanych rezultatów. Należy pamiętać, że o konieczności przeprowadzenia zabiegu operacyjnego decyduje lekarz po ocenie funkcji stawu ramiennego, obręczy barkowej oraz diagnostyki obrazowej. Operacja może polegać na:

- oczyszczeniu stawu

- wymianie stawu na endoprotezę.

Przebieg rehabilitacji po zabiegu będzie zawsze indywidualny ponieważ zależy od wielu czynników. Decyzje o doborze ćwiczeń i momencie powrotu do aktywności powinni wspólnie podejmować lekarz wraz z fizjoterapeutą. Głównym celem będzie poprawa ruchomości, siły i stabilności stawowej w obrębie wszystkich stawów obręczy barkowej.

Rokowania

Rehabilitacja w chorobie zwyrodnieniowej barku (stawu ramiennego) może pomóc w zmniejszeniu dolegliwości bólowych oraz złagodzeniu wtórnych skutków choroby. Nie ma jednak możliwości odbudowy chrząstki stawowej i powrotu do funkcji stawu sprzed lat. Należy  pamiętać, że w przypadku choroby zwyrodnieniowej rokowania są zależne od stopnia zniszczenia chrząstki. W początkowym etapie choroby rehabilitacja oraz profilaktyka daje pozytywne efekty. W przypadku znacznych zmian konieczny może być zabieg operacyjny.

Bibliografia

  1. Klimiuk P. A. i Kuryliszyn-Moskal A.: Choroba zwyrodnieniowa stawów
  2. Z. Ignasiak, Anatomia układu ruchu
  3. Brent Brotzman S. i in.: Rehabilitacja ortopedyczna, t.1
  4. Dega W.: Ortopedia i rehabilitacja, t.2
  5. Dziak A.: Urazy i uszkodzenia w sporcie
  6. Kolster G.: Poradnik fizjoterapeuty
  7. Skolimowski J. i in.: Postępowanie usprawniające u osób z zespołem ciasnoty podbarkowej
  8. Szyluk K. i in.: Zespół ciasnoty podbarkowej – najczęstsza przyczyna bolesnego barku
  9. Zarzycki M. i in.: Zastosowanie techniki mobilizacji w leczeniu zespołu ciasnoty przestrzeni podbarkowej

Oceń artykuł i pomóż na rozwijać portal

Ocena: 4.5 - 2 głosy




dnia 2019-03-22

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ


Wasze komentarze: (0)
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza.
.


Jednostki Chorobowe







Logowanie / Rejestracja