18 czerwca 2019

Nie ma chyba człowieka, który w przeciągu swojego życia chodź raz nie skarżył się na bóle kolan. Dolegliwości stawów kolanowych są jedną z najpopularniejszych chorób cywilizacyjnych i należą do grupy 10 chorób, które powodują największą niepełnosprawność. W chorobie zwyrodnieniowej kolan nadmiernym procesom degeneracyjnym ulega chrząstka stawowa. Procesy degeneracji chrząstki przeważają nad procesami syntezy, dlatego dochodzi do powolnego ścierania się chrząstki stawowej i wytwarzania się osteofitów (wyrośli kostnych). Ponadto dochodzi do tworzenia się procesu zapalnego błony maziowej i tkanek okołostawowych, co w konsekwencji prowadzi do ograniczenia zakresu ruchomości i pojawienia się dolegliwości bólowych.

Według badań na chorobę zwyrodnieniową stawów cierpi około 2 mln Polaków, Choroba dotyczy około 30% osób w wieku 45-64 lata, natomiast jeżeli chodzi o osoby starsze niż 65 lat to zestawienie procentowe sięga 60%, a osoby powyżej 75 roku życia, to już astronomiczna liczba 80% społeczeństwa. Kobiety przeważają, jeżeli chodzi o występowanie choroby zwyrodnieniowej stawów. Kiedyś uważano, że do zwyrodnienia stawów dochodzi na drodze naturalnego procesu starzenia się organizmu, niestety istnieje jednak wiele przypadków  występowania tego schorzenia już po 40 roku życia.

Anatomia i uszkodzenia

Staw kolanowy ma bardzo złożoną budowę, dlatego, że z jednej strony musi być bardzo elastyczny, a z drugiej bardzo stabilny aby umożliwiać codzienną lokomocję. Tak naprawdę w obrębie kolana mamy trzy stawy. Staw rzepkowo-udowy (połączenie rzepki z kością udową), staw piszczelowo-udowy (połączenie kości udowej z kością piszczelową) oraz staw piszczelowo-strzałkowy bliższy (połączenie dwóch kości podudzia). Ten artykuł dotyczy najważniejszego stawu z całej trójki a mianowicie stawu piszczelowo-udowego.

Aby ruch w stawie przebiegał sprawnie, niezbędne jest współgranie wielu struktur anatomicznych. Więzadła i torebka stawowa odpowiadają za to aby staw był stabilny i nie wykraczał po za fizjologiczny zakres ruchomości. Kolejnym ważnym elementem stawu są łąkotki, zbudowane z tkanki chrzęstnej włóknistej odpowiadają za prawidłową prace kolana po przez dopasowanie do siebie powierzchni stawowych między kością piszczelową a kością udową, umożliwiają także niewielkie ruchy obrotowe.

Czynnymi stabilizatorami stawu są oczywiście mięśnie. Ważne jest aby pomiędzy mięśniami otaczającymi staw istniał balans, napięcie musi być zrównoważone. Jeżeli jest przewaga napięcia jednej grupy mięśniowej to może dojść do zaburzenia biomechaniki, a to z kolei przyczynia się do szybszego zużywania struktur stawowych. Do najważniejszych mięśni oddziałujących na staw kolanowy należą - mięsień czworogłowy uda i jego antagoniści czyli grupa kulszowo goleniowa (znajdująca się z tyłu uda), w której skład wchodzą mięsień dwugłowy uda, półbłoniasty i półścięgnisty. Te dwie grupy mięśniowe są odpowiedzialne za ruchy wyprostu i zgięcia.

Kluczową strukturą w przypadku choroby zwyrodnieniowej jest chrząstka stawowa. Ta skomplikowana struktura występująca na powierzchniach stawowych kości posiada liczne funkcję, bardzo ważne dla prawidłowej biomechaniki w kontekście przenoszenia sił i ochrony stawów. Do najważniejszych funkcji chrząstki stawowej należy zapewnianie jak najmniejszego tarcia w stawie oraz rozkładanie obciążeń.

Niestety chrząstka ma ograniczone możliwości odżywiania. Do chrząstki nie dochodzą tętnice, nie ma w niej naczyń limfatycznych. Odżywiana jest ona w głównym stopniu przez płyn stawowy jak i w mniejszym stopniu dzięki substancjom pokarmowym z kości. Budowa i funkcja chrząstki nie pozwala na proces gojenia bądź regeneracji. Żywotność komórek chrząstki szklistej znajdujących się głęboko w tkance, zwanych chondrocytami wraz z wiekiem jak i rozwojem tkanki spada. W wyniku tego procesu komórki te ulegają degradacji, a to pogarsza ich mechaniczne właściwości.

Niewielkie zdolności regeneracyjne wykazywane przez chrząstkę szklistą, doprowadzają do sytuacji, gdzie w miejscu uszkodzenia zostaje ona zastępowana chrząstką włóknistą, która posiada gorsze własności biomechaniczne. Wtedy to podchrzęstna warstwa kostna przenosi obciążenia (stąd wynika ból, bo tkanka podchrzęstna jest unerwiona w przeciwieństwie do chrząstki szklistej) a zarazem ulega pogrubieniu.

Choroba zwyrodnieniowa obejmuje wszystkie struktury, które tworzą staw: podchrzęstną warstwę kości, torebkę stawową, więzadła oraz mięśnie. W wyniku zmian zwyrodnieniowych kości budujące staw ulegają deformacji. Ich struktura staje się nierówna, tworzą się wyrośla kostne (osteofity), dochodzi do zwapnień w obrębie więzadeł, torebki stawowej oraz mięśni. Ponadto dochodzi do zmiany ustawienia osi stawu kolanowego, co wpływa na dalszy wzrost przeciążeń.

Całkowite zahamowanie procesu zwyrodnieniowego nie jest możliwe, natomiast leczenie zachowawcze może złagodzić objawy i spowolnić proces niszczenia stawu.

Objawy

Zazwyczaj głównym objawem choroby zwyrodnieniowej jest ból, który świadczy o znacznej degeneraci stawu. Ból najczęściej jest zlokalizowany na wysokości szpary stawowej (jest to miejsce w którym dochodzi do ruchu w stawie). Najczęściej objawy dotyczą tylko przyśrodkowej lub bocznej części stawu. Jednakże, w przypadku zaawansowanych zmian objawy mogą dotyczyć obydwu przedziałów, przedniej i tylnej części stawu oraz mogą promieniować w kierunku stopy lub biodra.

Na początkowym etapie choroby objawy pojawiają się po dłuższym obciążeniu stawu. Głównie chodzi tu o pozycję stojącą, chodzenie (szczególnie po nierównym podłożu i po schodach). Z czasem objawy pojawiają się nawet w spoczynku. W przypadku choroby zwyrodnieniowej charakterystycznym objawem jest bolesna sztywność stawowa odczuwalna po dłuższym siedzeniu lub po nocy. Często ruch łagodzi objawy. Przy bardzo dużej degeneracji stawu objawy mogą pojawiać się w nocy albo przy nawet delikatnym ruchu w stawie.

Do tego dochodzi ograniczenie zakresu ruchomości (szczególnie krańcowego ruchu zgięcia i wyprostu), różnego rodzaju trzaski podczas ruchu, obrzęk i ocieplenie stawu po wysiłku fizycznym. Do objawów należy także  zanik mięśni (szczególnie mięśnia czworogłowego), co odczuwalne będzie np. podczas wchodzenia lub schodzenia ze schodów.

Przyczyny

Jest bardzo wiele czynników, które wpływają na powolne uszkodzenia chrząstki stawowej. Do przyczyn w pierwszej kolejności możemy zaliczyć nadwagę i otyłość. Redukcja wagi w znacznym stopniu zmniejsza obciążenie stawów a przez to spowalnia uszkodzenie chrząstki.

Czynnikiem, który bardzo mocno wpływa na powstanie zmian zwyrodnieniowych jest asymetria obciążania obydwu kończyn dolnych. W przypadku skoliozy (skrzywienia kręgosłupa) lub asymetrii ustawienia miednicy często ciężar ciała przesuwa się na jedną stronę. W takim przypadku podczas stania i chodzenia jeden staw kolanowy jest poddany znacznym większym obciążeniom niż drugi. To samo dotyczy pracy zawodowej, w której często dochodzi do przenoszenia ciężaru ciała tylko na jedną stronę.

Asymetria obciążenia stawu kolanowego to również kolana koślawe (stawy kolanowe  uciekają do środka, tworząc literę X) oraz szpotawe (kolana uciekają do boku, tworząc literę O). W obydwu sytuacjach dochodzi do nadmiernego rozciągnięcia torebki stawowej i struktur więzadłowych po jednej stronie stawu a bardzo mocnego obciążeniem chrząstki stawowej i łąkotki pod drugiej. Ta sama sytuacja dotyczy nadmiernych przeprostów w stawie kolanowym gdzie bardzo mocno obciążony jest przedni przedział stawu. O dziwo do tego typu przeciążeń dochodzi nawet u osób szczupłych.

Kolejnym czynnikiem, który ma wpływ na powstanie choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego jest osłabienie mięśni stabilizujących staw kolanowy. W przypadku stabilizacji mięśniowej ważny jest prawidłowy balans pomiędzy grupami o przeciwnej funkcji. Tak by zbyt duża siła i masa mięśniowa którejś z grup nie powodowała zaburzenia prawidłowej osi obciążenia w stawie. Ponadto słaba stabilizacja stawu w przypadku dużych przeciążeń sprzyja degeneracji chrząstki.

Praca zawodowa może mieć również ogromny wpływ na zużywanie się chrząstki stawowej. Jednostajna pozycja klęczące, siad na piętach, chodzenie po schodach lub podnoszenie ciężkich przedmiotów, to czynniki, które będą wpływać na przyspieszone zużycie stawu.

Jednym z ostatnich czynników,  który wpływa na rozwój choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego jest sport. Wśród dyscyplin, które wpływają na przeciążenie kolan zaliczamy: podnoszenie ciężarów, sporty walki, bieganie, sporty ekstremalne. Wiąże się to przede wszystkim z powtarzającymi się przeciążeniami, dużym obciążeniem treningowym, duża intensywnością zawodów oraz licznymi urazami. 

Ponadto szybsze zużycie chrząstki stawowej ma miejsce w wielu stanach pourazowych. Zarówno złamania, skręcenia, naderwania w obrębie kończyn dolnych wpływają na zmianę biomechaniki działania stawu co po latach mogą skutkować wcześniejszymi zmianami zwyrodnieniowymi.

Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego to również efekt wielu chorób układowych tj: Rzs (reumatoidalne zapalenie stawów), borelioza, artropatie, zapalania bakteryjne.

Diagnostyka

Rozpoczęcie diagnostyki przez lekarza lub fizjoterapeutę będzie polegało na ocenie: testów ruchomości, lokalizacji bólu oraz siły mięśniowej. Istotna będzie także ocena stawu biodrowego, skokowego oraz osi kończyn dolnych.

Jeśli chodzi o diagnostykę obrazową konieczne będzie badanie RTG. Wykonuję się je aby ocenić staw pod kątem zwężenia szpary stawowej, sklerotyzacji podchrzęstnej kości, torbieli oraz występowania osteofitów (wyrośla kostne). Lekarz może uzupełnić diagnostykę w wybranych przypadkach kierując pacjenta na MR (Rezonans magnetyczny), TK (Tomografię komputerową) lub USG.

Diagnostyka różnicowa

Chorobę zwyrodnieniową należy zróżnicować z innymi dysfunkcjami. Jest wiele schorzeń, u których można zaobserwować podobne objawy do tych występujących w gonartrozie, dlatego niezbędne jest bardzo dokładne badanie. Takie postępowanie jest niezbędne by odróżnić objawy od przyczyn, co jest niezmiernie ważne dla strategii leczenia. Choroby z podobnymi objawami to: łuszczycowe zapalenie stawów, reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), dna moczanowa, reumatyzm tkanek miękkich, artropatia z odkładaniem soli wapnia, zakażenie stawu, nowotwory.

Jeżeli szukasz informacji o leczeniu, rehabilitacji i rokowaniach w przypadku zwyrodnienia stawu kolanowego kliknij tutaj.

Bibliografia:

  1. Klimiuk P., Kuryliszyn-Moskal A., „Choroba zwyrodnieniowa stawów”, Reumatologia 2012; 50,2: 162-165.

  2. Pop T., Hamerla K., Przysada G., „Czynniki wpływające na redukcję bólu u chorych z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych”, Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2007.

  3. Jasik A., Tałałaj M., „Otyłość a choroba zwyrodnieniowa stawów”, Postępy Nauk Medycznych, t. XXVI, nr 5B, 2013

Oceń artykuł i pomóż na rozwijać portal

Ocena: 0 - 0 głosy




dnia 2019-06-18

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ


Wasze komentarze: (0)
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza.
.


Jednostki Chorobowe







Logowanie / Rejestracja