12 listopada 2018

Dane z 2011 roku (WHO) donoszą, że blisko 300 mln osób na całym świecie ma niepełnosprawność wzroku, z tego niewidomych jest blisko 39 milionów. Wady wzroku u dzieci stanowią znaczną część tych statystyk! Wadą wzroku określa się sytuację, w której wpadające światło do wnętrza gałki ocznej nie ulega skupieniu przez układ optyczny na siatkówce. Do najczęstszych wad wzroku u dzieci możemy zaliczyć:

  • nadwzroczność - światło zostaje skupione za siatkówką, obraz powstający na siatkówce jest wówczas niewyraźny. Dziecko z nadwzrocznością widzi źle, zarówno przedmioty z bliska jak i daleka.

  • krótkowzroczność - światło zostaje skupione przed siatkówką. Dziecko z tą wadą dobrze widzi przedmioty z bliska, te oddalone są rozmazane.

Oprócz wad wzroku możemy mieć również do czynienia z problemem niedowidzenia lub całkowitej ślepoty. Wśród osób z takimi deficytami rozróżniamy:

  • osoby niewidome - utrata wzroku występuje od urodzenia, lub od tak wczesnego okresu dzieciństwa, że osoby te nie pamiętają, że widziały.

  • osoby ociemniałe - proces widzenia był zachowany, utrata wzroku nastąpiła nagle, na skutek wypadku lub w sposób stopniowy, w wyniku przewlekłej choroby.

  • osoby szczątkowo widzące - utrata wzroku jest bardzo duża, lecz nie całkowita. Osoba taka odróżnia jedynie światło od ciemności. 

Anatomia i uszkodzenia

Oko to jeden z najistotniejszych narządów zmysłów w ludzkim ciele. Szacuje się, że dostarcza niemalże 80 % informacji z najbliższego otoczenia, w którym się znajdujemy. Narząd wzroku składa się z gałki ocznej, dróg wzrokowych oraz ośrodków wzrokowych, które pełnią rolę analizatora w korze mózgu.

Gałka oczna składa się z:

  • błony zewnętrznej - w jej skład wchodzą twardówka oraz rogówka

  • błony środkowej naczyniowej - znajduje się tutaj tęczówka, naczyniówka oraz ciało rzęskowate

  • błony wewnętrznej, czyli tzw. siatkówki.

W przypadku wad wzroku u dzieci może dojść do różnego rodzaju uszkodzeń każdego z elementów narządu wzroku (gałki ocznej, dróg wzrokowych oraz ośrodków wzrokowych).

Objawy

Istnieje szereg objawów niepokojących, które powinny skłonić rodziców do wizyty u lekarza okulisty. Poniżej przedstawione zostaną symptomy dla poszczególnych etapów rozwoju dziecka.

Do 1 miesiąca życia:

  • dziecku ciągle ropieją oczka, zamiast łez pojawia się inna wydzielina

  • jedna z powiek wyraźnie opada

  • gałki oczne są różnej wielkości

  • dziecko z niechęcią otwiera oczy

1-3 miesiąc życia:

  • dziecko nie potrafi skupić wzroku na twarzy rodzica

  • dziecko nie nawiązuje kontaktu wzrokowego z rodzicami

  • gałki oczne drgają w poziomie, pionie lub zaobserwować można obydwa typy drgań

3-5 miesiąc życia:

  • dziecko nie potrafi skupić wzroku na zabawkach, rodzicach

  • dziecko nie reaguje uśmiechem na uśmiech

  • dziecko wykonuje ruchy wodzenia za przedmiotem tylko jedną gałką oczną

  • dziecko słabo przemieszcza głową za przedmiotami

7-12 miesiąc życia:

  • dziecko nie jest zaciekawione małymi przedmiotami: piłeczkami, guzikami

  • dziecko nie jest zainteresowane nowymi przedmiotami

  • dziecko słabo rozwija się ruchowo

  • dziecko nie obserwuje domowników wykonujących czynności dnia codziennego

13 -18 miesiąc życia:

  • dziecko nie bawi się książeczkami, niechętnie je przegląda, nie potrafi odnaleźć konkretnych przedmiotów

  • dziecko nie podejmuje prób rysowania, bazgrania

Dodatkowo dzieci z wadami wzroku oraz zaburzeniami widzenia rozwijają się znacznie wolniej ruchowo w porównaniu do widzących rówieśników. U dzieci niewidomych w trakcie przeprowadzonych badań stwierdza się ogólne opóźnienie rozwoju motorycznego. Dzieci te znacznie później zaczynają siadać, czworakować, chodzić. Za główną przyczynę uważa się tutaj brak stymulacji wzrokowej do podejmowania określonych działań. Innymi słowy mówiąc mały człowiek nie posiada żadnej zachęty (zabawki), która motywowałaby go do podjęcia określonej czynności motorycznej.

Dziecko niewidome lokalizuje swoje zabawki jedynie po sygnale dźwiękowym, co jest znacznie trudniejsze. Niewidomy maluch zaczyna zwykle raczkować pomiędzy 11 a 15 miesiącem życia. Kolejnym czynnikiem, który spowalnia rozwój ruchowy dziecka niewidomego jest niezdolność do obserwacji najbliższych osób z otoczenia. Dziecko nie widzi, w jaki sposób rodzice wykonują poszczególne czynności dnia codziennego i nie może ich naśladować.

Dziecko z dużą wadą wzroku lub niewidzące jest również w pewnym stopniu hamowane przez swoich opiekunów czy rodziców. Dorośli starają się za wszelką ceną chronić swoją pociechę przed upadkami, urazami eliminując z jego najbliższego otoczenia wszelkie przedmioty mogące wyrządzić krzywdę.

Ze względu na osłabienie mięśni i mniejszą świadomość swojego ciała u dzieci niewidomych zwiększa się ryzyko powstania wad postawy. Można do nich zaliczyć: plecy okrągłe (hiperkifoza), opuszczoną głowę (protrakcja głowy), opuszczone barki (protrakcja barków), skrzywienie kręgosłupa (skolioza) a także wady stóp (koślawość). Dość często spotyka się również układową nadmierną wiotkość aparatu więzadłowego (hipermobilność).

U osób niewidomych bardzo charakterystycznym objawem są tzw. blindyzmy. Nazwą tą są określane charakterystyczne dla osób niewidomych stereotypy ruchowe. W niektórych przypadkach zachowanie takie to rodzaj odruchu bezwarunkowego. Do najbardziej typowych blindyzmów można zaliczyć:

  • odruchy obronne pojawiające się w sytuacji, gdy osoba niewidoma chce zbadać lub ominąć przeszkodę - wysuwanie nóg w przód, w celu zbadania terenu lub wyciąganie rąk przed siebie

  • nieuzasadnione do sytuacji reakcje ruchowe - kołysanie w przód i tył, kręcenie się w kółko

  • brak odruchów występujących u osób widzących w trakcie wykonywania różnych czynności - brak naprzemiennego ruchu rąk w trakcie chodu, brak mimiki i gestykulacji w trakcie rozmowy

  • charakterystyczne miny towarzyszące wyrażaniu cierpienia i bólu - pocieranie oczu, mrużenie, opuszczanie głowy

Przyczyny 

Istnieje wiele możliwych przyczyn uszkodzenia narządu wzroku. Jedną z najpopularniejszych przyczyn są wady genetyczne. Przeprowadzone badania wykazały, że pośród dzieci ze stwierdzoną ślepotą od chwili narodzin blisko 20 % z nich obciążonych jest genetycznie.

Największy odsetek osób niewidomych od urodzenia posiada wrodzone wady narządu wzroku. Możemy do nich zaliczyć:

  • powikłania kiły wrodzonej (zapalenie głębokie rogówki)

  • wrodzony ubytek tęczówki, rogówki, siatkówki

  • zapalenia rzeżączkowe

  • zmiany zwyrodnieniowe siatkówki

  • wady refrakcji

Utrata lub znaczny ubytek wzroku może być również następstwem niektórych chorób takich jak:

  • nowotwór mózgu lub oczu

  • jaskra

  • jaglica

  • zapalenie opon mózgowych

  • choroby tropikalne

Wśród najmłodszych duży odsetek utraty wzroku odnotowuje się na skutek przebytych urazów, głównie tych mechanicznych.

Diagnostyka

Prawidłowo przeprowadzona diagnostyka pozwoli na wykrycie ewentualnej wady wzroku u dzieci i pozwala na wybór właściwej strategii leczenia. Istnieje wiele badań służących do diagnostyki narządu wzroku. Jednym z dostępnych badań jest skiaskopia. W trakcie jej wykonywania na dno oka rzutowana jest wiązka promieni świetlnych, następnie osoba badająca obserwuje powstały odblask w okolicy źrenicy oka. Przed badaniem do gałki ocznej podawane są specjalne krople mające na celu unieruchomienie mięśnia odpowiadającego za akomodację oka.

Leczenie

W przypadku występowania u dziecka wady wzroku niezbędne są odpowiednie okulary korekcyjne. Część z dysfunkcji narządu wzroku wymaga również włączenia odpowiednich ćwiczeń mięśni oka. 

W przypadku dzieci niewidomych lub niedowidzących niezmiernie istotnym elementem terapii jest włączenie odpowiedniej fizjoterapii, która pozwoli wyrównać deficyty rozwojowe. Fizjoterapia powinna być wdrożona od razu gdy rodzice wiedzą, że ich dziecko jest niewidome lub posiada dużą wadę wzroku. Niezbędne będzie wczesne wspomaganie rozwoju malucha, w którym istotną rolę odgrywać będzie terapia NDT Bobath. Za jej pomocą terapeuta hamuje odruchy nieprawidłowe, stymulując w tym samym czasie prawidłowe wzorce ruchowe. Rodzic uzupełnia terapię - musi bowiem wykonywać określone wspomagania dziecka w domu, w trakcie życia codziennego.

Fizjoterapia i odpowiednio prowadzone zajęcia ruchowe są nieodłącznym elementem terapii osób niedowidzących i niewidomych. Gdy na terapię trafia starsze dziecko terapeuta musi nauczyć je wykonywania wielu podstawowych czynności. Istnieje opracowany schemat, który ułatwia pracę, przedstawia się on następująco:

  1. W pierwszej fazie terapeuta nazywa wykonywaną czynność oraz dokładnie tłumaczy czemu ma ona służyć

  2. W kolejnym etapie dziecko trzyma terapeutę za rękę, który dany ruch/czynność wykonuje

  3. Dziecko stara się wykonać ruch samodzielnie, jeśli zachodzą jakiekolwiek nieprawidłowości terapeuta koryguje je na bieżąco

  4. Samodzielne wykonanie czynności

  5. Wielokrotne powtarzanie czynności aż do uzyskania zadowalającego efektu

Istotnym elementem terapii jest integracja sensoryczna. Metoda ta opiera się na założeniu, że mózg odbiera z otaczającego środowiska różnego rodzaju bodźce (wzrokowe, słuchowe, dotykowe, węchowe, równoważne). Po odebraniu mózg zaczyna rozpoznawać bodźce i je interpretować (tworzy tzw. reakcję adaptacyjną). Jest ona adekwatna do pojawiającej się sytuacji. Proces zaczyna rozwijać się już w życiu płodowym dziecka i trwa do około 7 roku życia. Brak rozwinięcia określonych umiejętności w poszczególnych stadiach rozwoju powoduje powstanie trudności funkcjonalnych. Dziecko niewidzące ze względu na dysfunkcję narządu wzroku odbiera i przetwarza informacje ze środowiska w sposób znacznie ograniczony w wyniku czego pojawiają się różne zaburzenia.

Leczenie farmakologiczne

O wdrożeniu ewentualnych leków decyduje lekarz okulista. Każda jednostka chorobowa wymaga indywidualnej strategii przyjmowania leków.

Zaopatrzenie ortopedyczne i urządzenia pomocnicze

Jedną z podstawowych pomocy osób niewidomych lub słabo widzących jest biała laska. Pozwala ona na samodzielne poruszanie się, orientację przestrzenną oraz wykrywanie ewentualnych przeszkód w terenie. Na rynku dostępnych jest wiele modeli lasek: teleskopowe, składane, sztywne, aluminiowe czy nawet wykonane z włókna szklanego. Obecnie w różnych ośrodkach na całym świecie rozwija się wiele nowoczesnych technologii, których zadaniem jest pomoc w życiu codziennym.

Rokowania

Im wcześniej wdrożone jest odpowiednie leczenie tym większe szanse na uzyskanie maksymalnej dla danego dziecka sprawności. Rokowania w poszczególnych wadach i chorobach narządu wzroku są ściśle związane z daną jednostką chorobową oraz schorzeniami współistniejącymi.

 Bibliografia:

  1. Lens, S.C. Nemeth, J.K.Ledford, Anatomia i fizjologia narządu wzroku, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, 2010

  2. Styszyński, Korekcja wad wzroku, Alfa-Medica Press, 2009

  3. http://pediatria.mp.pl/lista/61428,wady-wzroku-u-dzieci

Oceń artykuł i pomóż na rozwijać portal

Ocena: 0 - 0 głosy




dnia 2018-11-12

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ


Wasze komentarze: (0)
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza.
.

Logowanie / Rejestracja