13 listopada 2018

Stopa piętowa (hakowata) jest zaburzeniem, które polega na ustawieniu stawu skokowego w nadmiernym zgięciu grzbietowym (palce stopy kierują się do góry). Dziecko nie jest w stanie opuścić stopy, a ruch bierny wykonywany przez fizjoterapeutę bądź rodzica również jest utrudniony. W najbardziej nasilonym stopniu grzbiet stopy może dotykać przedniej ściany piszczeli.


Anatomia i uszkodzenia

Stopa jest to bardzo złożony rejon układu ruchu, gdzie wiele niewielkich kości łączy się ze sobą tworząc niezwykłe narzędzie, które ma możliwość przyjmowania dużych obciążeń jak i dynamicznego poruszania się. Sposób ustawienia wszystkich kości ma ogromne znaczenie dla pełnionych przez stopę funkcji. Prawidłowa budowa i biomechanika stóp pozwala na przenoszenie ciężaru ciała, amortyzację obciążeń oraz ekonomię chodu bez nadmiernego wysiłku. 

Kości stopy można podzielić na 3 grupy: kości stępu, kości śródstopia oraz kości paliczków. Kości stępu  położone są w części tylnej – kość skokowa ułożona na kości piętowej (łatwej do zlokalizowania w tylnej części stopy) oraz łączące się z nimi – kość łódkowata, sześcienna i 3 kości klinowate. Śródstopie utworzone jest z 5 długich kości śródstopia. Paliczki zaś składają się z 3 małych kości, oprócz palucha zbudowanego z 2 kości.

Dzięki wielu połączeniom stawowym stopa jest w stanie poruszać się w różnych kierunkach. Jej podstawowym ruchem (zachodzącym głównie w stawie skokowym górnym) jest ruch zgięcia grzbietowego (palce unoszą się do góry) i zgięcia podeszwowego (palce kierują się w stronę podłoża). Pozostałe stawy odpowiadają za ruchu trójwymiarowe.

Wszystkimi ruchami stopy kierują mięśnie długie biegnące od kości goleni do kości stopy oraz mięśnie krótkie stopy znajdujące się w obrębie stopy (po stronie grzbietowej i podeszwowej). Mięśnie krótkie i długie tworzą zintegrowaną równowagę, odpowiadającą za prawidłowe funkcjonowanie stopy.

Prawidłowo ukształtowana stopa posiada 3 punkty podparcia – piętę oraz głowę I i V kości śródstopia. Oznacza to, iż największe obciążenie pada na te właśnie trzy punkty (obszar obciążenia zbliżony jest do trójkąta równoramiennego) co w znacznym stopniu wpływa na zwiększenie stabilności stopy. W warunkach niestabilnego podłoża znacznie łatwiej takiej stopie utrzymać równowagę.

Z punktu widzenia biomechaniki bardzo ważne jest wysklepienie stopy, które zbudowane jest z 3 łuków:

  • łuk podłużny po stronie przyśrodkowej, biegnący od palucha do pięty

  • łuk podłużny po stronie bocznej, biegnący od V palca do pięty

  • łuk poprzeczny (ułożony prostopadle do łuków podłużnych), biegnący od I do V kości śródstopia

Za ustawienie piętowe (hakowate) stopy odpowiada dysbalans mięśni goleni. Jedne mięśnie są nadmiernie rozluźnione, drugie nadmiernie napięte. Mięśnie znajdujące się  po tylnej stronie łydki (odpowiedzialne za ruch opuszczania stopy oraz stania na palcach) są nadmiernie rozciągnięte i osłabione. Natomiast mięśnie znajdujące się  po stronie przedniej łydki (odpowiedzialne za podnoszenie palców do góry - zgięcie grzbietowe) są w nadmiernym napięciu i skróceniu.

Kość piętowa, normalnie ustawiona poziomo i prostopadle do kości goleni, w tym przypadku układa się pionowo. Dodatkowo przesuwa się do środka w kierunku koślawości, co skutkuje tym, że cała stopa obrócona jest na zewnątrz.

Jeśli na zdjęciu rentgenowskim, nie zauważa się zaburzeń w rozwoju kośćca to znaczy, że wada dotyczy tylko nieprawidłowego napięcia mięśniowo-powięziowego oraz dysfunkcji struktur stawowych (torebka stawowa, więzadła). Stopa piętowa może dotyczyć tylko jednej stopy lub obydwu stóp naraz.

Objawy

Stopa piętowa objawia się charakterystycznym kształtem. Cechą typową jest możliwość ułożenia grzbietowej części stopy na brzusznej stronie piszczeli. Podczas biernego badania stopa nie jest w stanie osiągnąć pozycji neutralnej, w której stopa jest ułożona prostopadle do goleni. Oprócz zgięcia grzbietowego dochodzi także do nieprawidłowego skręcenia stopy, widoczne są także ścięgna nadmiernie napiętych mięśni. 

Przyczyny i czynniki ryzyka

Najczęściej za główny powód występowania stopy piętowej (hakowatej) uznaje się późny okres prenatalny, w którym dziecko nieprawidłowo ustawia stopę w ostatnich dniach trwania ciąży. Często jest to wymuszone ustawienie stopy w łonie matki. W przypadku  ułożenia pośladkowego nieprawidłowe ustawienie stóp może być spowodowane ciasnotą. Szczególne zagrożenie może występować w ciąży bliźniaczej.

Stopa piętowa to nie zawsze wada wrodzona. Może być także konsekwencją dysfunkcji mięśni goleni. Czasem są to porażenia mięśni na skutek uszkodzeń układu nerwowego lub różnego typu urazy kończyn dolnych.

Do powstania stopy hakowatej może dojść również w przypadku leczenia operacyjnego innej wady stopy (stopa końska). Wówczas mamy do czynienia z powikłaniem pooperacyjnym.

Stopa hakowata często występuje, jako następstwo choroby Heinego-Medina a także, jako objaw towarzyszący innym dysfunkcjom. Należą do nich: dysplazja stawu biodrowego, przepuklina oponowo-rdzeniowa, dystrofia mięśniowa, stany zapalne rdzenia kręgowego oraz stany zapalne w obrębie samej stopy.

Diagnostyka

Diagnostyka polega na przeprowadzeniu dokładnego wywiadu m. in. na temat przebiegu ciąży, porodu oraz wad wrodzonych występujących w rodzinie. Lekarz pediatra lub neonatolog sprawdza ustawienie stóp, elastyczność zniekształcenia oraz występowanie zmian skórnych. Następnie badaniu podlega ruchomość stawów stopy jak i stan układu mięśniowego.

W przypadku problemów o podłożu neurologicznym lub zapalnym konieczne może okazać się rozszerzenie badania o konsultację z dodatkowym specjalistą takim jak: neurolog lub ortopeda dziecięcy. Wówczas lekarz specjalista skieruje na badania dodatkowe.

Leczenie

Fizjoterapia

Leczenie polega głównie na ćwiczeniach korygujących nieprawidłowe ustawienie stopy. Fizjoterapeuta stosuje odpowiednie chwyty terapeutyczne w leżeniu przodem i tyłem. Każda terapia powinna być zakończona funkcjonalnym bandażowaniem, które ułatwi utrzymanie korekcji uzyskanej w trakcie terapii. Bandażowanie nie krępuje  ruchów dziecka, więc dziecko może aktywnie spędzać czas pomiędzy kolejną terapią.

Oprócz prostych ćwiczeń rozciągających i bandażowania czasem stosuje się  opatrunek gipsowy. Ma on za zadanie utrzymanie stopy w nowo uzyskanym zakresie ruchomości. Opatrunek stosuje się na bardzo krótki okres czasu, by nie blokować naturalnego rozwoju dziecka.

Wraz z rozwojem dziecka stosuje się stymulację układu mięśniowego do aktywacji zginaczy stawu skokowego, jeśli dziecko rozumie jak powinien wyglądać oczekiwany ruch to znacznie łatwiej o postępy.

Na dalszym etapie rehabilitacji terapia powinna się skupiać na treningu prawidłowego obciążania stopy w pozycji siedzącej, stojącej oraz na nauce prawidłowego wzorca chodu.

Leczenie operacyjne

W niektórych przypadkach konieczne może być wykonanie zabiegu operacyjnego.  Istnieje kilka technik operacyjnych w zależności od stopnia dysfunkcji. W niektórych przypadkach oprócz korekcji struktur mięśniowych dochodzi także do korekcji struktur kostnych. Unieruchomienie po zabiegu wynosi od kilku tygodni do kilku miesięcy. Przebieg rehabilitacji po  zabiegu będzie zawsze indywidualny ponieważ zależy od wielu czynników. Decyzje o doborze ćwiczeń i momentu obciążania stopy powinni wspólnie podejmować lekarz wraz z fizjoterapeutą. Głównymi celami będzie poprawa ruchomości, siły i stabilności stawowej w obrębie stopy. W przyszłości ważna będzie praca nad prawidłowym wzorcem chodu.

Rokowania

Jeśli w obrazie RTG nie stwierdza się nieprawidłowości struktur kostnych to jest to pozytywny prognostyk. Dobrze prognozuje stopa piętowa, która jest elastyczna. Taka stopa łatwo poddaje się korekcji, a wczesne rozpoczęcie leczenia może wpłynąć na szybką korekcję bez zaburzenia faz rozwoju dziecka. Niezmiernie istotny jest kontakt z doświadczonym lekarzem oraz fizjoterapeutą, którzy ocenią stopień wady oraz ustalą  dalszy sposób postępowania. Prawidłowa rehabilitacja powinna przynieść stopniową poprawę. Wraz z wiekiem aktywność dziecka powinna wpłynąć na wykształcenie prawidłowych wzorców ruchowych oraz powrót do pełnego obciążenia w pozycji stojącej jak i podczas chodu.

Bibliografia:

  1. Zukunf-Huber,,Trójpłaszczyznowa manualna terapia wad stóp u dzieci”, ElsevierUrban&Partner, Wrocław 2013.

  2. Zembaty ,,Kinezyterapia” tom I, Wydawnictwo Kasper Sp.z.o.o, Kraków 2002.

  3. Schunke M., Schulte E., Schumacher U., Voll M.:PROMETEUSZ Atlas Anatomii Człowieka. Anatomia ogólna i układ mięśniowo-szkieletowy, MedPharm Polska, Wrocław 2009.

Oceń artykuł i pomóż na rozwijać portal

Ocena: 0 - 0 głosy




dnia 2018-11-13

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ


Wasze komentarze: (0)
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza.
.

Logowanie / Rejestracja