16 listopada 2018

Stopa końsko-szpotawa (szpotawość stópek) może być wadą wrodzoną, a także wadą nabytą w okresie rozwoju. Dysfunkcja ta polega na deformacji stopy, która przypomina kij do golfa. Cechą charakterystyczną jest końskie ustawienie stopy (zgięcie podeszwowe gdzie palce skierowane są w dół). Kolejną cechą jest szpotawość (brzeg boczny dotyka podłoża a brzeg przyśrodkowy jest uniesiony). Przód stopy może być ustawiony w przywiedzeniu (skierowany do środka). Dysfunkcja może dotyczyć zarówno jednej jak i obu stóp.


Anatomia i uszkodzenia

Stopa jest to bardzo złożony rejon układu ruchu, gdzie wiele niewielkich kości łączy się ze sobą tworząc niezwykłe narzędzie, które ma możliwość przyjmowania dużych obciążeń jak i dynamicznego poruszania się. Sposób ustawienia wszystkich kości ma ogromne znaczenie dla pełnionych przez stopę funkcji. Prawidłowa budowa i biomechanika stóp pozwala na przenoszenie ciężaru ciała, amortyzację obciążeń oraz ekonomię chodu bez nadmiernego wysiłku. 

Kości stopy można podzielić na 3 grupy: kości stępu, kości śródstopia oraz kości paliczków. Kości stępu  położone są w części tylnej – kość skokowa ułożona na kości piętowej (łatwej do zlokalizowania w tylnej części stopy) oraz łączące się z nimi – kość łódkowata, sześcienna i 3 kości klinowate. Śródstopie utworzone jest z 5 długich kości śródstopia. Paliczki zaś składają się z 3 małych kości, oprócz palucha zbudowanego z 2 kości.

Dzięki wielu połączeniom stawowym stopa jest w stanie poruszać się w różnych kierunkach. Jej podstawowym ruchem (zachodzącym głównie w stawie skokowym górnym) jest ruch zgięcia grzbietowego (palce unoszą się do góry) i zgięcia podeszwowego (palce kierują się w stronę podłoża). Pozostałe stawy odpowiadają za ruchu trójwymiarowe.

Wszystkimi ruchami stopy kierują mięśnie długie biegnące od kości goleni do kości stopy oraz mięśnie krótkie stopy znajdujące się w obrębie stopy (po stronie grzbietowej i podeszwowej). Mięśnie krótkie i długie tworzą zintegrowaną równowagę, odpowiadającą za prawidłowe funkcjonowanie stopy.

Prawidłowo ukształtowana stopa posiada 3 punkty podparcia – piętę oraz głowę I i V kości śródstopia. Oznacza to, iż największe obciążenie pada na te właśnie trzy punkty (obszar obciążenia zbliżony jest do trójkąta równoramiennego) co w znacznym stopniu wpływa na zwiększenie stabilności stopy. W warunkach niestabilnego podłoża znacznie łatwiej takiej stopie utrzymać równowagę.

Z punktu widzenia biomechaniki bardzo ważne jest wysklepienie stopy, które zbudowane jest z 3 łuków:

  • łuk podłużny po stronie przyśrodkowej, biegnący od palucha do pięty
  • łuk podłużny po stronie bocznej, biegnący od V palca do pięty
  • łuk poprzeczny (ułożony prostopadle do łuków podłużnych), biegnący od I do V kości śródstopia

W stopie końsko–szpotawej widoczne jest nieprawidłowe ułożenie kości skokowej. Jest ona skręcona i pochylona w kierunku podeszwowym. Inne kości stępu dopasowują się do nieprawidłowego ustawienia kości skokowej. Ruchomość wszystkich stawów jest w tym wypadku mocno ograniczona. Taka sytuacja powoduje dysbalans mięśniowy gdzie jedne mięśnie są rozciągnięte i osłabione a inne przeciążone i skrócone.

W przypadku stopy końsko-szpotawej powstaje wiele zaburzeń rzutujących na cały układ ruchu. Przeciążenia mogą się pojawić zarówno w stawach kolanowych, biodrowych jak i w obrębie obręczy biodrowej.

Objawy

Głównym objawem jest szpotawe ustawienie stopy, w którym krawędź wewnętrzna stopy jest uniesiona i skrócona a krawędź zewnętrzna kontaktuje się z podłożem. Poza tym palce stopy mogą kierować się do środka. Można odnieść wrażenie, że stopa jest skręcona. 

W przypadku szpotawości bardzo często mogą się pojawić odciski po bocznej części podeszwy, szczególnie w okolicy V kości śródstopia (można także zauważyć nierównomiernie starte podeszwy butów). Ponadto szpotawość sprzyja powstaniu przeciążeń I stawu śródstopno-paliczkowego (szczególnie u dziewczyn, które mają bardziej elastyczne stawy). Szpotawość stóp wpływa również niekorzystnie na oś obciążenia stawów kolanowych i biodrowych.

U większości dzieci stopa końsko-szpotawa przebiega bez objawów bólowych
. W przypadku braku odpowiedniej korekcji wraz ze wzrostem może dojść do utrwalenia deformacji kostnych. Przy dłuższym wysiłku nieprawidłowe ustawienie osi stopy jak i całej kończyny dolnej może wpływać na szybsze męczenie się w trakcie zwiększonej aktywności ruchowej.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Przyczyny powstawania stopy końsko-szpotawej wrodzonej nie są w pełni znane.  Przypuszcza się, że na wadliwe ułożenie stopy ma wpływ nieprawidłowe ułożenie dziecka w brzuchu matki. Przymusowe ułożenie stóp może wystąpić na skutek ucisku jednej strony brzucha, okręcenia pępowiną, dużej masy dziecka lub w wyniku zbyt małej przestrzeni w przypadku ciąży bliźniaczej. Do czynników ryzyka należą również wszystkie najbardziej popularne zagrożenia jak: palenie tytoniu, picie alkoholu oraz przyjmowanie narkotyków. Czynnikiem ryzyka jest również przyjmowanie leków mających silny wpływ na rozwój płodu oraz przebyta w ciąży infekcja wirusowa.

Kolejną przyczyną, mogą być również nieprawidłowości podczas kształtowania się dolnego odcinka rdzenia kręgowego, które mogą powodować zaburzenia w równowadze mięśniowej. Skutkuje to obniżeniem napięcia mięśniowego jednej grupy mięśniowej oraz wzmożonym napięciem grupy przeciwnej.

Stopa końsko-szpotawa często towarzyszy występowaniu innych wad wrodzonych takich jak: przepuklina oponowo-rdzeniowa oraz mózgowe porażenie dziecięce.

Jeśli mamy do czynienia ze stopą końsko-szpotawą, występującą w późniejszym wieku przyczynami są najczęściej urazy i przeciążenia wpływające na uszkodzenia układu nerwowego.

Diagnostyka

W niektórych przypadkach już w trakcie ciąży podczas badania USG można stwierdzić występowanie deformacji.

Jeśli dysfunkcja zostaje rozpoznana po urodzeniu proces diagnostyki powinien się rozpocząć od przeprowadzenia dokładnego wywiadu na temat zaburzeń ciąży oraz porodu. Podczas badania lekarz powinien sprawdzić ustawienie i ruchomość stóp, ocenić stopień zniekształcenia, występowanie zmian skórnych a także funkcję układu mięśniowego.

W przypadku problemów o podłożu neurologicznym lub zapalnym konieczne może się okazać rozszerzenie diagnostyki o konsultację z dodatkowym specjalistą takim jak: neurolog dziecięcy lub ortopeda dziecięcy. Wówczas lekarz specjalista może zlecić wykonanie diagnostyki obrazowej  badanie (RTG, USG, MR).

Leczenie

Proces leczenia należy rozpocząć od razu po narodzinach dziecka. Jest to jedyna szansa na złagodnienie lub całkowite wyeliminowanie wady. Leczenie powinno być prowadzone przez wyspecjalizowanego lekarza oraz fizjoterapeutę.

Fizjoterapia

Rehabilitacja polega na ćwiczeniach korygujących nieprawidłowe ustawienie stopy. Fizjoterapeuta podczas terapii wykorzystuje odpowiednie chwyty w różnych pozycjach (leżenie przodem, leżenie tyłem, leżenie bokiem). Jeśli to możliwe każda terapia powinna być zakończona funkcjonalnym bandażowaniem, które pozwoli na utrzymanie efektów terapii do kolejnego spotkania. Bandażowanie nie krępuje  ruchów dziecka, więc dziecko może aktywnie spędzać czas pomiędzy kolejnymi wizytami.

Oprócz prostych ćwiczeń rozciągających i bandażowania czasem stosuje się  opatrunek gipsowy. Ma on za zadanie utrzymanie stopy w nowo uzyskanym zakresie ruchomości. Opatrunek stosuje się na bardzo krótki okres czasu, by nie blokować naturalnego rozwoju dziecka.

Wraz z rozwojem dziecka stosuje się stymulację układu mięśniowego do aktywacji mięśni odpowiedzialnych za korekcję deformacji, jeśli dziecko rozumie jak powinien wyglądać oczekiwany ruch to znacznie łatwiej o postępy.

Na dalszym etapie rehabilitacji terapia powinna się skupiać na treningu prawidłowego obciążania stopy w pozycji siedzącej, stojącej oraz na nauce prawidłowego wzorca chodu.

Leczenie operacyjne

Leczenie operacyjne jest wskazane przy dużych wadach stóp, jeśli długotrwałe leczenie zachowawcze nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. Polega ono na korekcji struktur kostnych oraz korekcji układu mięśniowo-stawowego.  Przebieg rehabilitacji po  zabiegu będzie zawsze indywidualny ponieważ zależy od wielu czynników. Decyzje o doborze ćwiczeń i momentu obciążania stopy powinni wspólnie podejmować lekarz wraz z fizjoterapeutą. Głównymi celami będzie poprawa ruchomości, siły i stabilności stawowej w obrębie stopy. W przyszłości ważna będzie praca nad prawidłowym wzorcem chodu.

Rokowania

Jeśli w obrazie RTG nie stwierdza się nieprawidłowości struktur kostnych to jest to pozytywny prognostyk. Dobrze prognozuje stopa końsko-szpotawa, która jest elastyczna. Taka stopa łatwo poddaje się korekcji, a wczesne rozpoczęcie leczenia może wpłynąć na szybką korekcję bez zaburzenia faz rozwoju dziecka. Niezmiernie istotny jest kontakt z doświadczonym lekarzem oraz fizjoterapeutą, którzy ocenią stopień wady oraz ustalą  dalszy sposób postępowania. Prawidłowa rehabilitacja powinna przynieść stopniową poprawę. Wraz z wiekiem aktywność dziecka powinna wpłynąć na wykształcenie prawidłowych wzorców ruchowych oraz powrót do pełnego obciążenia w pozycji stojącej jak i podczas chodu.

 Bibliografia:

  1. Zukunf-Huber,,Trójpłaszczyznowa manualna terapia wad stóp u dzieci”, ElsevierUrban&Partner, Wrocław 2013

  2. Zembaty,,Kinezyterapia” tom I, Wydawnictwo Kasper Sp.z.o.o, Kraków 2002

  3. Schunke M., Schulte E., Schumacher U., Voll M.:PROMETEUSZ Atlas Anatomii Człowieka. Anatomia ogólna i układ mięśniowo-szkieletowy, MedPharm Polska, Wrocław 2009

Oceń artykuł i pomóż na rozwijać portal

Ocena: 0 - 0 głosy




dnia 2018-11-16

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ


Wasze komentarze: (0)
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza.
.

Logowanie / Rejestracja