03 listopada 2018

Hipotonia mięśniowa jest medycznym terminem określającym obniżone napięcie mięśniowe i wyraża się zmniejszonym oporem mięśni przeciwko ich rozciąganiu. Obniżenie napięcia mięsni nie jest równoznaczne z obniżeniem siły mięśniowej, chociaż objawy te często współwystępują ze sobą. Obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt może występować samoistnie, jednak w zdecydowanej większości przypadków pojawia się w przebiegu innych chorób, w tym chorób układu nerwowego.  


ANATOMIA I USZKODZIENIA

Napięcie mięśniowe (tonus) można zdefiniować jako spoczynkowy stan pobudzenia mięśni który decyduje o ich wrażliwości na rozciąganie.  Jest ono modulowane za pomocą impulsów wysyłanych do mięśni przez układ nerwowy. Napięcie mięśni powinno być na tyle duże aby ruch ciała przeciwko sile grawitacji był możliwy i na tyle niskie aby ruch był płynny i nieograniczony w swoim fizjologicznym zakresie. Rozkład napięcia różni się w poszczególnych etapach rozwoju osobniczego człowieka.

W sytuacji, gdy dojdzie do jakichkolwiek zaburzeń w obrębie ośrodkowego układu nerwowego obserwuje się zaburzenia dystrybucji napięcia mięśniowego. Źródłem obniżonego napięcia mięśniowego mogą być także choroby i uszkodzenia nerwów obwodowych oraz połączeń nerwowo mięśniowych.

OBJAWY

U noworodków, niemowląt z obniżonym napięciem mięśniowym można zaobserwować następujące objawy:

  • dziecko prawie wcale lub w ogóle nie kontroluje mięśni szyi co powoduje opadanie głowy

  • dziecko podtrzymywane przez rodziców jest bezwładne, przelewające się przez ręce

  • dziecko nie jest w stanie przenieść ciężaru ciała na swoje ramiona lub nogi

  • ramiona i nogi dziecka raczej zwisają bezwładnie niż uginają się w stawach ramion, bioder i kolan.

  • dzieci niechętnie leżą na brzuchu

  • ssanie i przełykanie sprawiają duże trudności

  • płacz i inne dźwięki wydawane przez dziecko są ciche.

  • dzieci z hipotonią znaczenie później osiągają tzw. milowe kroki rozwojowe takie jak umiejętność obracania się, pełzanie, czworakowanie, siadanie.

U dzieci starszych obserwuje się:

  • koślawość stawów kolanowych, duży odstający brzuch

  • przeprosty w stawach łokciowych oraz kolanowych

  • trudności w utrzymywaniu prawidłowej postawy ciała (postawa zwieszona)

  • nieprawidłowy siad (w kształcie litery W)

  • w trakcie siadu podpieranie głowy ręką

  • trudności z gryzieniem pokarmów, wady wymowy

  • preferowanie zajęć siedzących, niska aktywność

  • słabe reakcje obronne układu oddechowego (odruch kaszlu, odruch kichania)

  • cichy głos.

Hipotonii mięsniowej wynikającej z uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego mogą towarzyszyć objawy takie jak zaburzenia świadomości, trudności w połykaniu oraz nieprawidłowe ułożenie dziecka. Nieprawidłowości stwierdza się również w trakcie badania odruchów ścięgnistych (np. odruchu kolanowego poprzez opukiwanie specjalnym młotkiem ścięgna mięśnia czworogłowego uda). Niemowlęta z obniżonym napięciem mięśniowym układają się w bardzo charakterystycznej pozycji - kończyny górne oraz dolne znajdują się w pozycji odwiedzeniowej z rotacją zewnętrzną - tzw. pozycja żabki. Płacz dziecka jest cichy. Często występującą cecha jest słaba ekspresja mięśni twarzy – tzw. twarz miopatyczna.

U dzieci starszych objawem obniżonego napięcia mięśniowego są problemy grafomotoryczne (związane z ułożeniem i ruchem rąk podczas pisania, rysowania). Można u nich zaobserwować między innymi nieprawidłowy chwyt narzędzia pisarskiego pomimo licznych prób trzymania, współruchy języka i głowy w trakcie pisania, dużą niechęć w podejmowaniu ćwiczeń grafomotorycznych, trudność w zapamiętaniu prawidłowego chwytu nożyczek, wolne tempo w trakcie cięcia nożyczkami, obniżona koordynacja obu rąk.          

PRZYCZYNY I CZYNNIKI RYZYKA

Główne przyczyny obniżonego napięcia mięśniowego u dzieci obejmują:

  • choroby tkanki łącznej –zespół Ehlersa- Danlosa, elastopatie powstałe na skutek przebiegu chorób metabolicznych i in.

  • uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego - możne być efektem krwawienia śródczaszkowego, encefalopatii, niedotlenienia lub uszkodzenia mózgu spowodowanego oddziaływaniem szkodliwych czynników

  • choroby genetyczne

  • uszkodzenie nerwów obwodowych – np. w wyniku chorób nerwowo-mięśniowych.

DIAGNOSTYKA

Celem diagnostyki jest określenie przyczyny obniżonego napięcia mięśniowego. Wśród przyczyn wyróżnia się dwie zasadnicze grupy. Pierwsza z nich to uszkodzenia nadrdzeniowe: pień mózgu, mózg, móżdżek oraz wszelkie struktury tworzące sieć połączeń czaszkowo- rdzeniowych – obniżenie napięcia określa się wówczas mianem hipotonii centralnej. Druga grupa obejmuje uszkodzenia w obrębie rdzenia kręgowego oraz nerwów obwodowych: korzenie nerwowe, rdzeń, złącza nerwowo- mięśniowe, nerwy obwodowe - mówimy wówczas o hipotonii obwodowej.

Napięcie mięśniowe u niemowląt ocenia się na podstawie obserwacji oraz badania fizykalnego. U niemowląt i małych dzieci można przeprowadzić 4 próby kliniczne. Poszczególne próby są wykorzystywane adekwatnie w stosunku do wieku rozwojowego dziecka.  Pierwsza z nich to próba trakcji, czyli pociągnięcia dziecka za rączki z leżenia na plecach do pełnego siadu. W trakcie tej próby ocenia się napięcie mięśni szyi, tułowia. Ocenie podaje się również tzw. objaw szarfy. W warunkach fizjologicznych staw łokciowy można ustawić w linii środkowej ciała, zaś u dziecka z obniżonym napięciem mięśniowym łokieć ją przekracza. Napięcie mięśniowe bada się w pozycji tzw. zawieszenia pionowego. Badający stosując odpowiedni chwyt unosi dziecko do pozycji pionowej. U dziecka z obniżonym napięciem obserwuje się nieprawidłową reakcję głowy, kończyn i tułowia. Pozycją testową jest także zawieszenie poziome. Badany utrzymuje dziecko w pozycji poziomej za klatkę piersiową oraz tułów. W warunkach fizjologicznych donoszone niemowlę będzie utrzymywało ramiona oraz kończyny dolne w lekkim zgięciu, dodatkowo będzie ono w stanie unieść głowę nieznacznie ponad poziom. Dziecko urodzone przedwcześnie nie potrafi utrzymać głowy oraz nie umie zgiąć kończyn dolnych.

Ważnym elementem diagnostyki jest wywiad z rodzicami dziecka. Należy w nim uwzględnić występowanie czynników prenatalnych, do których zalicza się przyjmowane leki, obecność wielowodzia, ocenę ruchów płodu oraz choroby matki takie jak cukrzyca lub padaczka. Istotne są również informacje o sposobie porodu.

W wypadku stwierdzenia hipotonii centralnej zalecane jest wykonanie badań genetycznych dziecka oraz badań obrazowych ośrodkowego układu nerwowego (USG, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, rentgen). Diagnostykę uzupełniają badania krwi i moczu. W niektórych przypadkach uzasadnione jest wykonanie elektromiografii służącej ocenie przewodnictwa nerwowego.

LECZENIE

Leczenie dziecka z obniżeniem napięcia mięśniowego jest zależne od jej przyczyny. Tym niemniej wszystkie dzieci z obniżonym napięciem wymagają regularnej fizjoterapii i odpowiedniej pielęgnacji, które kompleksowo stymulują prawidłowy rozwój dziecka.

W rehabilitacji wykorzystuje się przede wszystkim metodę NDT-Bobath oraz metodę Vojty. Polegają one na specyficznej stymulacji dziecka, wzmacniają odpowiednie grupy mięśniowe oraz wyzwalają i utrwalają fizjologiczne wzorce ruchowe.

Podstawą rehabilitacji dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym jest stała współpraca fizjoterapeuty z rodzicami. Malucha należy bowiem odpowiednio stymulować w trakcie codziennej zabawy i pielęgnacji.

Ogólne zasady pielęgnacji niemowląt z obniżonym napięciem mięśniowym obejmują:

  • dziecko należy zachęcać do podejmowania aktywności w ciągu dnia - można rozkładać wokół niego interesujące zabawki, śpiewać czy zbliżać swoją twarz w kierunku twarzy dziecka

  • zabawki powinny posiadać urozmaiconą fakturę - pozwala to na lepszą stymulację czuciową dziecka

  • istotne jest aby dziecko przebywało w różnych pozycjach - zarówno na plecach, boku jak i brzuchu - leżenie na brzuchu pozwala na wzmocnienie mięśni grzbietu oraz jest świetnym przygotowaniem do późniejszego etapu raczkowania

  • dziecko powinno jak najczęściej przemieszczać się samodzielnie - należy unikać zbyt częstego noszenia na rękach.

Leczenie farmakologiczne

Obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt nie stanowi wskazania do przyjmowania leków. Wdrożenie farmakoterapii jest konieczne w przypadku występowania chorób współistniejących.

Zaopatrzenie ortopedyczne

Konieczność stosowania zaopatrzenia jest ustalana indywidualnie. Należy pamiętać, że nadmierne i nieodpowiednie stosowanie pomocy ortopedycznych może ograniczać naturalną aktywność mięśni oraz tempo opanowywania nowych umiejętności ruchowych przez dziecko.

ROKOWANIA

W przypadku kiedy obniżenie napięcia mięśniowego ma łagodny charakter i nie jest wywołana przez uchwytny czynnik chorobowy, rehabilitacja pozwala na wyrównanie występujących deficytów ruchowych. W przypadku hipotonii wynikającej z uszkodzenia struktur układu nerwowego rokowanie jest zależne od podstawowej jednostki chorobowej.

 

Bibliografia:

  1. S. Jóźwiak, R. Michałowicz, Neurologia dziecięca, Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2000

  2. Leyenaar J. i in., A schematic approach to hypotonia in infancy, Paediatrics Child Health, 2005, 10 (7), s. 397-400.

Oceń artykuł i pomóż na rozwijać portal

Ocena: 0 - 0 głosy




dnia 2018-11-03

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ


Wasze komentarze: (0)
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza.
.

Logowanie / Rejestracja