12 listopada 2018

Mózgowe porażenie dziecięce (MPD, CP) jest najczęstszą przyczyną niepełnosprawności ruchowej  występującej u dzieci. Zaburzenia powstają w wyniku nieprawidłowości, do których może dojść w okresie płodowym, okołoporodowym jak i niemowlęcym.


Anatomia i uszkodzenia

Mózgowe porażenie dziecięce związane jest z organicznym, trwałym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego, a zwłaszcza ośrodkowego neuronu ruchowego. Ośrodkowy układ nerwowy jest nadrzędną częścią dla całego organizmu człowieka, gdyż steruje wszystkimi podstawowymi funkcjami życiowymi. Reguluje pracę mięśni, kontroluje równowagę, koordynację, wzrok, słuch, pracę serca, odpowiada za żucie, połykanie, termoregulację oraz odpowiada za wszelkie procesy myślowe. Uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego skutkuje wieloma istotnymi zaburzeniami, które znacznie utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Objawy

Objawy porażenia mózgowego mogą pojawić się od razu po urodzeniu dziecka lub dopiero w trakcie jego rozwoju. Czasem ostateczna diagnoza pada dopiero kiedy dziecko ma 3 lata a jeśli uszkodzenie mózgu jest niewielkie nawet później. Dotyczy to zwłaszcza dzieci, u których niepełnosprawność dotyczy głównie upośledzenia umysłowego.

Objawy kliniczne mózgowego porażenia dziecięcego (MPD) mogą mieć różny charakter. Zależą one od lokalizacji uszkodzenia oraz jego stopnia i rozległości. Niektóre z objawów występują zawsze, inne natomiast są charakterystyczne dla różnych jego postaci. Stałym elementem objawów są zaburzenia ruchowe.

Do szerokiego spektrum objawów MPD zaliczyć:

  • zaburzenie napięcia mięśniowego (w większości przypadków podwyższone napięcie w kończynach górnych i dolnych oraz obniżone napięcie w obrębie tułowia)
  • drżenie kończyn
  • wyprostne odruchy mięśni szyi, w skrajnych postaciach nawet tzw. „opistotonus” polegający na sztywnieniu kręgosłupa z głową odgiętą do tyłu
  • zbyt długie utrzymywanie się odruchów fizjologicznych typowych dla noworodka i niemowlęcia
  • pojawienie się odruchów patologicznych tj. chód na palcach, scyzorykowe ułożenie nóżek
  • znacznie opóźnione osiąganie podstawowych etapów tj. : unoszenie główki, obracanie się na bok, raczkowanie
  • spowolniony przyrost obwodu głowy lub małogłowie
  • problemy z karmieniem i przyjmowaniem pokarmów tj. zaburzone ssanie, powolne karmienie, wymioty
  • asymetria ułożenia tułowia i kończyn dolnych
  • skrzywienie kręgosłupa
  • kręcz szyi
  • nieprawidłowe ustawienie kończyny dolnej (przywiedzeniowe ustawienie bioder, zgięciowe ustawienie kolan, końsko stopie)
  • nieprawidłowe ustawienie kończyny górnej (zgięciowe ustawienie stawów łokciowych i nadgarstkowych, ściśnięta dłoń)
  • nieprawidłowy chód.

W przypadku nieprawidłowego rozwoju psychomotorycznego dziecka występuje nieprawidłowa aktywność odruchowa, która hamuje rozwój dziecka. Czynniki te wpływają na zaburzenia występujące w dwóch strefach: motorycznej i psychicznej. W strefie motorycznej zauważyć można nieprawidłowy rozwój postawy, lokomocji, koordynacji wzrokowo-ruchowej oraz zaburzenia artykulacji. W sferze psychicznej u dziecka z mózgowym porażeniem występują zaburzenia emocjonalne, zaburzenia funkcji intelektualnych oraz zaburzenia społeczne.

W niektórych przypadkach niepełnosprawność intelektualna jest znikoma. W takich przypadkach dziecko wolniej przyswaja informacje, a co za tym idzie ma problemy z nauką. Jednak przy odpowiednim zaangażowaniu i wsparciu rodziców braki mogą być zniwelowane.

Innymi objawami towarzyszącymi MPD mogą być: padaczka, zaburzenia wzroku, uszkodzenie słuchu, problemy z mową, zespół nadpobudliwości psychoruchowej, zaburzenia czucia. Wymienione wyżej objawy mogą występować z różnym nasileniem także u zdrowych dzieci, dlatego dla uspokojenia warto poprosić specjalistę o konsultacje.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Przyczyny mózgowego porażenia dziecięcego można podzielić na grupy, w zależności od tego, kiedy wystąpiło uszkodzenie mózgu. Dotyczą one zazwyczaj okresu prenatalnego, okołoporodowego i noworodkowego.

Gdy płód znajduje się jeszcze w łonie matki, mózg może ulec uszkodzeniom na skutek:

  • niedrożności naczyń krwionośnych
  • zaburzeń genetycznych wpływających na rozwój układu nerwowego
  • infekcji wewnątrzmacicznych, takich jak toksoplazmoza, różyczka, cytomegalia, WZW, kiła, wirusy opryszczkowe, grypa, świnka i zakażeń wrodzonych
  • zatruć ciążowych
  • ciąży mnogiej
  • konfliktu serologicznego, dotyczącego grup krwi i czynnika Rh
  • wad układu rodnego kobiety
  • poronienia zagrażającego
  • plamień i krwawień z dróg rodnych podczas ciąży
  • stosowania przez matkę leków (gentamycyna, streptomycyna) i używek podczas ciąży
  • niedoborów witaminowych i mineralnych, w tym kwasu foliowego, cynku i miedzi
  • niedoborów białka
  • pozaustrojowego zapłodnienia
  • działania promieni RTG  (w sytuacji zatajenia ciąży lub nieświadomości szkodliwości tego badania).

W okresie okołoporodowym, zarówno dziecko, jak i matka są narażone na wystąpienie komplikacji. Problemy pojawiające się podczas porodu wynikają z indywidualnej budowy anatomicznej każdej kobiety, uwarunkowań rodzinnych, przebiegu ciąży, ułożenia dziecka oraz strategii porodu. W okresie okołoporodowym, głównymi przyczynami uszkodzenia mózgu są:

  • wcześniactwo z uwagi na niedojrzałość mózgu i innych narządów

  • krwawienia śródczaszkowe u noworodka

  • hiperbilirubinemia u dziecka (za wysoki poziom bilirubiny we krwi)

  • urazy i infekcje okołoporodowe

  • patologie łożyska, odklejenie się łożyska

  • przedwczesne odejście wód płodowych

  • niedokrwienie i niedotlenienie okołoporodowe związane z bezdechem dziecka,               niedodmą

  • nieprawidłowy przebieg porodu, np. powikłania w wyniku krwotoków, wypadnięcie pępowiny, poród kleszczowy, z zastosowaniem próżnociągu, anomalie łożyska, toniczne i długotrwałe skurcze macicy, ułożenie pośladkowe płodu, tzw. „szybki uliczny poród”

  • zastosowanie narkozy

W okresie noworodkowym głównymi czynnikami uszkodzenia mózgu mogą być:

  • niedobory żywieniowe

  • niedotlenie mózgu

  • powikłania różnych procedur medycznych

  • powikłania chorób towarzyszących.

Prawie wszyscy rodzice zastanawiają się co było przyczyną i jak doszło do rozwinięcia schorzenia u ich dziecka. Jest to naturalny i zrozumiały proces. Rodzice często obarczają się winą za to co mogli zrobić lub czego mogli nie robić podczas ciąży lub porodu. Bardzo często przyczynę stanowi suma niekorzystnych zdarzeń, która prowadzi do uszkodzenia mózgu.

Pomocna w takich sytuacjach jest rozmowa oraz podzielenie się obawami i rozterkami z innymi członkami rodziny a także skorzystanie z pomocy psychologa. 

Diagnostyka

Ostateczne rozpoznanie mózgowego porażenia dziecięcego można postawić dopiero pod koniec 1 roku życia, a nawet później, wtedy gdy objawy kliniczne są już utrwalone. Nie ma jednego testu, na podstawie którego jednoznacznie i ostatecznie można rozpoznać mózgowe porażenie dziecięce. Układ nerwowy noworodka i niemowlęcia nie jest w pełni rozwinięty. Pełna diagnostyka opiera się na wielu badaniach, co wymaga czasu. Wiarygodne wyniki wszelkich badań, uzyskuje się dopiero po okresie niemowlęcym, średnio do około 3 roku życia. Jednak przypadki ciężkiego porażenia, można rozpoznać już po urodzeniu dziecka. 

Początkowo podczas podejrzenia choroby, wraz z narastaniem objawów i dojrzewaniem mózgu oraz możliwością wykonania poszczególnych badań, ustala się bardziej prawdopodobną diagnozę. Jeżeli objawy są nieznaczne, wówczas postawienie diagnozy odwleka się w czasie.   

Bardzo ważnym elementem, pozwalającym na wstępne ustalenie rozpoznania, jest wnikliwy wywiad (dotyczący okresu ciąży, porodu i wczesnego rozwoju). Kolejnym etapem diagnostyki jest badanie odruchów dziecka. Po sprawdzeniu odruchów i reakcji dziecka lekarz pediatra, kieruje dziecko na konsultację do lekarza specjalisty neurologa dziecięcego. Wówczas to on przejmuje dalsze leczenie pacjenta, pozostając w kontakcie z pediatrą.

W celu uzupełnienia procesu diagnostycznego wykonywane są dodatkowe badania. Zazwyczaj jest to MR (rezonans magnetyczny) oraz TK (tomografia komputerowa). Lekarz może również zlecić wykonanie EEG (elektroencefalografia), ENG (elektronystagmografia), EMG (elektromiografia) oraz biopsji mięśni i nerwów.

Diagnostyka różnicowa

Diagnostyka różnicowa, polega na wykluczeniu chorób, mogących mieć podobne objawy do mózgowego porażenia dziecięcego. Wśród jednostek chorobowych mogących dawać podobne objawy są najczęściej rzadkie jednostki chorobowe wynikające z uszkodzeń genetycznych lub dysfunkcji metabolicznych.


Leczenie


W leczeniu zwraca się głównie uwagę na poprawienie komfortu fizycznego i psychicznego dziecka, zwiększeniu jego własnych możliwości oraz łagodzeniu nieprzyjemnych objawów. Bardzo istotne jest zapobieganie powikłaniom min. przykurczom, zapaleniu płuc, odleżynom, odparzeniom, zaburzeniu mowy, obniżeniu nastroju czy bólowi.

Nieoceniona w przypadku mózgowego porażenia dziecięcego jest fizjoterapia. Jej formę dobiera się w zależności od rodzaju schorzenia i prowadzi przez całe życie. Do najczęściej stosowanych metod terapii zalicza się:

  • metodę Bobath

  • metodę Petö

  • metodę Domana

  • metodę Vojty

  • metodę skafandra kosmicznego (np. Thera suit)

Pomocną metodą jest także Hipoterapia (terapia z udziałem konia) jak również dogoterapia (terapia z udziałem psa). Obecność zwierząt wpływa łagodząco  i  stymulująco na dzieci, dzięki czemu przyspiesza ich rozwój.

Leczenie farmakologiczne

Farmakoterapia opiera się na leczeniu schorzeń współistniejących, takich jak np. Padaczka lub Nadpobudliwość psychoruchowa. Stosuje się wówczas leki przeciwdrgawkowe i uspokajające. Dla, niektórych pacjentów konieczna jest terapia przeciwbólowa. Ponadto stosuje się leczenie spastyczności za pomocą wstrzyknięcia toksyny botulinowej.

Pomoce ortopedyczne

Przy mózgowym porażeniu dziecięcym zaopatrzenie ortopedyczne i wszelki sprzęt rehabilitacyjny ma ogromne znaczenie. Dostosowuje się go do indywidualnych potrzeb i rodzaju niepełnosprawności. Najczęściej zaleca się wykorzystywanie ortez zapobiegających powstaniu deformacji kończyn górnych lub dolnych.

W przypadku zaburzeń chodu i równowagi wykorzystuje się różnego rodzaju kule łokciowe, balkoniki a także wózki inwalidzkie. Wózek zawsze dostosowujemy do niepełnosprawności pacjenta tak, by nie ułatwiać mu wielu czynności tylko dbać o to, by chory był możliwe jak najbardziej aktywny. Często mali pacjenci będą potrzebowali również podnośników i pionizatorów.

Leczenie operacyjne

Niestety, w wyniku wieloletnich zaburzeń napięcia mięśniowego dochodzi do ograniczeń stawowych oraz dużej sztywności mięśniowej. W tego typu przypadkach może istnieć potrzeba zmniejszenia dolegliwości bólowych oraz korekcji ustawienia struktur mięśniowo-stawowych. Podjęcie decyzji o leczenie operacyjnym jest trudnym wyzwaniem. Z jednej strony zabieg daje poprawę biomechaniki z drugiej strony wykonanie zabiegu wiąże się z unieruchomieniem, które może wpłynąć na powstanie efektów ubocznych.

Rokowanie

Mózgowe porażenie dziecięce jest chorobą, w której nie da się usunąć przyczyn problemu. Jednak skutki i objawy można w znacznym stopniu niwelować. Dzięki intensywnej rehabilitacji wiele dzieci ma szansę na pełniejsze uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym. Dzieci, u których porażenie mózgowe ma postać łagodną i iloraz inteligencji jest prawidłowy lub nieznacznie odbiega od prawidłowego ma możliwość uczęszczania do zwykłej szkoły.

Rodzicom chorego dziecka często wydaje się, że rozwój ich dziecka jest bardzo powolny, bez większych szans na poprawę. Nie wolno jednak nigdy tracić nadziei i cierpliwości. Wykazanie dużej cierpliwości oraz zaangażowania w wielu przypadkach daje poprawę komfortu życia dziecka.

Bibliografia:

  1. E. Gajewska, Nowe definicje i skale funkcjonalne stosowane w mózgowym porażeniu dziecięcym, Neurologia dziecięca, 2009.

  2. R. Michałowicz, Mózgowe porażenie dziecięce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

  3. S. Levitt, Rehabilitacja w porażeniu mózgowym i zaburzeniach ruchu, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.

  4. K. J. Zabłocki, Mózgowe porażenie dziecięce w teorii i terapii, Wydawnictwo Akademickie ŻAK, Warszawa 1998.

Oceń artykuł i pomóż na rozwijać portal

Ocena: 0 - 0 głosy




dnia 2018-11-12

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ


Wasze komentarze: (0)
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza.
.

Logowanie / Rejestracja