Kolana koślawe dotyczą osi ustawienia kończyn dolnych. Rozpoznać je można dość łatwo, często określane są jako „krzywe nogi” czy też ustawienie nóg w kształcie litery „X”. 


Anatomia i uszkodzenia

Prawidłowe ustawienie stawów kolanowych jest bardzo istotne w profilaktyce wszelkich przeciążeń kończyn dolnych. Staw kolanowy jest utworzony przez wypukłą część kości udowej oraz wklęsłą powierzchnię kości piszczelowej. Pomiędzy tymi powierzchniami znajdują są dwie łąkotki, kształtem przypominające rogale, po przyśrodkowej i bocznej stronie stawu. Pełnią one rolę poduszek amortyzacyjnych, które pomagają powierzchniom stawowym w dopasowaniu podczas złożonych ruchów w stawie . Staw kolanowy wzmocniony jest licznymi więzadłami. Główną funkcją więzadeł jest zabezpieczenie przed nadmiernymi ruchami, które mogą działać destrukcyjnie na staw.

Staw kolanowy jest stawem zawiasowym, w którym zachodzą głównie ruchy prostowania i zginania (ruch goleni do przodu i do tyłu). Możliwe jest to dzięki mięśniom prostownikom stawu kolanowego (mięsień czworogłowy uda) oraz zginaczom stawu kolanowego (mięsień dwugłowy uda, mięsień półbłoniasty, mięsień półścięgnisty).

W prawidłowym rozwoju człowiek stojący ,,na baczność” powinien bez problemu łączyć kostki. Tuż po urodzeniu kończyny dolne dziecka ustawiają się szpotawo, co jest odwrotnością kolan koślawych. Po rozpoczęciu samodzielnego chodzenia stawy kolanowe ustawiają się koślawo, co nazywane jest fizjologiczną koślawością kolan i jest to stan prawidłowy. Ujawnia się ona najczęściej w przedziale wiekowym od 2 do 4 lat. Jeśli rozwój dziecka przebiega prawidłowo to zmniejsza się ona między 4 a 6 rokiem życia.

Prawidłowe ustawienie kończyny dolnej polega na ułożeniu jej względem fizjologicznej osi. Gdy spojrzymy na dziecko z przodu, fizjologiczna oś tworzy linię prostą, ustawioną prostopadle do podłoża, przechodzącą przez środek stawów: biodrowego, kolanowego oraz skokowego. Jeśli widoczne jest łączenie stawów kolanowych przy stopach rozchodzących się do boku to warto wówczas skonsultować problem z fizjoterapeutą.

Nieprawidłowa oś kończyn dolnych w przypadku braku terapii będzie działała negatywnie na bardzo wiele struktur. Początkowo dochodzi do rozciągnięcia torebki i więzadeł po przyśrodkowej części stawu, z czasem asymetrycznym obciążeniom zostają poddane łąkotki i chrząstka stawowa.

Koślawość stawów kolanowych w życiu dorosłym wraz z nadwagą są głównymi czynnikami choroby zwyrodnieniowej,
gdzie największe zniszczenia pojawiają się w bocznym przedziale stawu.


Objawy

Kończyny dolne z koślawością kolan układają się w charakterystyczny kształt litery ,,X”. Skutkiem takiego ustawienia jest swobodne łączenie się kolan z równoczesnym oddaleniem od siebie kostek. Zauważyć także można asymetrię ustawienia rzepek, które zmieniają swoje centralne położenie.

Łatwo także można zauważyć, że podczas aktywności pacjent często ustawia kolana „do środka”.Jest to szczególnie widoczne podczas przysiadów, wchodzenia po schodach czy skoków. Koślawość można także zaobserwować podczas chodu, gdyż jest on niepewny, chwiejny oraz niezgrabny. 

Kolejnym objawem występowania koślawości kolan mogą być dolegliwości bólowe związane z chorobą zwyrodnieniową. Najczęściej ból występuje w trakcie chodu a szczególnie w trakcie wchodzenia lub schodzenia ze schodów. Dodatkowym objawem jest obrzęk gromadzący się wokół stawu oraz zaniki mięśniowe.

Koślawość stawów kolanowych może rzutować w sposób pośredni na powstanie dolegliwości bólowych w obrębie stawów biodrowych i skokowych.



Przyczyny

Stawy kolanowe ustawione koślawo, widoczne już po urodzeniu, mogą sugerować wadę wrodzoną kończyn dolnych. Polega ona na nieprawidłowej budowie kości, która wymusza koślawe ustawienie stawu.

Inną przyczyną zaburzenia osi może być Hipermobilność stawowa (choroba związana z nieprawidłową budową tkanki łącznej, która powoduje nadmierną ruchomość stawową). W przypadku hipermobilności mięśnie kontrolujące pozycję stawu w spoczynku i podczas ruchu mają niezwykle trudne zadanie co z czasem może powodować koślawienie. 

Koślawość kolan w życiu dorosłym może być także następstwem problemów w stawach sąsiednich: Dysplazja bioder (nieprawidłowo ukształtowany staw biodrowy), wady stóp, a szczególnie choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych.

Koślawość stawów kolanowych może być również efektem powikłań po różnego rodzaju urazach (złamania, zwichnięcia) w rejonie obręczy biodrowej, uda, podudzia lub stopy.

Do zaburzenia osi kolan dochodzi również w wyniku nadwagi i otyłości. W takim wypadku waga ciała i niewytrenowany układ mięśniowy powodują niestabilność, czego efektem jest zaburzenie osi kończyn dolnych, gdzie kolana kierują się do środka.

Diagnostyka

Udając się do fizjoterapeuty należy przygotować się na pytania o wcześniejsze problemy zdrowotne oraz urazy. W badaniu ocenie będzie podlegała cała sylwetka ze szczególnym uwzględnieniem miednicy oraz kończyn dolnych. Badający powinien ocenić ustawienie miednicy i kończyn dolnych w spoczynku i w ruchu. Fizjoterapeuta powinien sprawdzić również ruchomość stawu biodrowego, kolanowego, skokowego oraz wysklepienie stóp.

W przypadku znacznej koślawości i dolegliwości bólowych konieczne może się okazać rozszerzenie diagnostyki obrazowej o RTG lub MR (rezonans magnetyczny).

Leczenie

Fizjoterapia

Terapia kolan koślawych opiera się głównie na ćwiczeniach. Główną zasadą ćwiczeń powinno być ustawienie kończyn dolnych w prawidłowej, fizjologicznej osi. Pacjent powinien się uczyć utrzymywać prawidłową oś w pozycji statycznej oraz dynamicznej podczas zadań ruchowych przypominających codzienną aktywność.

W procesie leczenia niezwykle istotne są ćwiczenia z wykorzystaniem czucia głębokiego. Dzięki nim jesteśmy w stanie bez kontroli wzroku nauczyć się prawidłowego ustawienia kolan oraz wiemy, kiedy kolana kierują się do środka. Wpływa to na efektywność oraz przyspiesza tworzenie prawidłowego schematu ciała. Gdy pacjent opanuje proste zadania pomocne będzie wykorzystanie dodatkowych przyborów takich jak dyski sensoryczne, trampoliny oraz równoważnie.

Ustawienie miednicy i kontrola tułowia jest również istotna, jeśli celem ćwiczeń jest kształtowanie prawidłowej osi kończyn dolnych. Symetryczne ustawienie miednicy oraz praca nad centralną stabilizacją tułowia powinny być jednym z głównych celów ćwiczeń.

Dla uzyskania prawidłowej osi konieczna może być także poprawa ruchomości stawowej biodra czy stawu skokowego oraz zrównoważenie napiec mięśniowych utrwalonych w koślawości. Fizjoterapeuta może wykorzystać do tego techniki terapii manualnej, masaż mięśniowo-powięziowy oraz ćwiczenia rozciągające.

Niezwykle ważna jest także aktywność ruchowa. Jednak uprawianie sportu nie jest gwarancją prawidłowego ustawienia kończyn dolnych. Nieprawidłowy trening może czasem pogłębiać wadę! Warto zasięgnąć rady fizjoterapeuty, który pomoże uzupełnić trening o dodatkowe ćwiczenia oraz pokazać ćwiczenia, które nie są wskazane.

Fizykoterapia

Zabiegi fizykoterapeutyczne mają zastosowanie tylko w celu złagodzenia dolegliwości bólowych. Do zabiegów przeciwbólowych zaliczamy m. in. elektroterapię, krioterapię, ciepłolecznictwo, magnetoterapię oraz laseroterapię.

Zaopatrzenie ortopedyczne

Jeśli do koślawości kolan przyczyniają się wady stóp pomocne mogą się okazać wkładki ortopedyczne. W przypadku dużych dolegliwości bólowych powiązanych z koślawością w momentach dużych obciążeń stawu pomocna może być orteza lub opaska usztywniająca.

W przypadku znacznych dolegliwości bólowych w celu odciążenia stawu zastosować można laskę, kulę lub kije do nordic walking. Powinno się je trzymać w ręce przeciwległej do kończyny chorej. O wyborze pomocy do chodzenia powinien zadecydować fizjoterapeuta, który oceni wzorzec chodu.

Leczenie operacyjne

W przypadku osób młodszych, kiedy największym problemem jest sama koślawość (brak znacznych uszkodzeń chrząstki stawowej) lekarz może brać pod uwagę osteotomię korygującą (zabieg, który pozwala na korekcje ustawienia osi kończyny dolnej). W przypadku dużych zniszczeń stawu brane są pod uwagę inne metody leczenia operacyjnego (endoprotezoplastyka całkowita lub połowicza).

Przebieg rehabilitacji po zabiegu będzie zawsze indywidualny ponieważ zależy od wielu czynników. Decyzje o doborze ćwiczeń i momencie obciążania stawu powinni wspólnie podejmować lekarz wraz z fizjoterapeutą. Głównymi celami będzie poprawa ruchomości, siły i stabilności stawowej. Ważna będzie praca nad prawidłowym wzorcem chodu.


Rokowania


W przypadku niewielkiej koślawości fizjoterapia może dać pozytywne rezultaty i wpłynąć na złagodzenie dolegliwości bólowych. Jednak efekt końcowy zależy od przyczyn powstania problemu. Regularne ćwiczenia z fizjoterapeutą oraz skrupulatne wykonywanie zaleconych ćwiczeń w domu są tu kluczowe. Należy zdać sobie jednak sprawę, że koślawość stawów kolanowych często postępuje i bardzo szybko doprowadza do choroby zwyrodnieniowej. Dlatego w większości przypadków leczenie kończy się zabiegiem operacyjnym.


Bibliografia:

  1. Schunke M., Schulte E., Schumacher U., Voll M.:PROMETEUSZ Atlas Anatomii Człowieka. Anatomia ogólna i układ mięśniowo-szkieletowy, MedPharm Polska, Wrocław 2009

Oceń artykuł i pomóż rozwijać portal

Średnia ocena 0 / 5. Liczba Głosów: 0

Jakoże spodobał Ci się ten artykuł...

...podziel się nim ze znajomymi na portalu społecznościowym