03 listopada 2018

Dysplazja stawu biodrowego u niemowląt (dysplasia coxae congenita) to deformacja, którą rozpoznaje się zwykle tuż po urodzeniu dziecka. Jest ona częściej diagnozowana u dziewczynek niż u chłopców. Szacuje się, że występuje u 1 na 1000 dzieci i dwa razy częściej dotyka lewego stawu biodrowego.


ANATOMIA I USZKODZENIA

Staw biodrowy jest połączeniem kości miednicznej z udową, zaliczany jest do stawów kulistych. Jest największym stawem w ludzkim ciele. Zbudowany jest z głowy kości udowej oraz panewki. Cały staw jest wzmocniony grubą torebką stawową. W zdrowym stawie biodrowym głowa kości udowej na swej powierzchni jest gładka i swoim kształtem odzwierciedla kształt panewki. Obie powierzchnie stawowe pozostają stale w bliskim kontakcie.

W dysplazji stawu biodrowego dochodzić może do odchyleń od prawidłowego kształtu głowy lub panewki. Zdarza się również, że struktury zabezpieczające pozycję stawu nie funkcjonują prawidłowo. Typowymi przejawami dysplazji są nieprawidłowości w rozwoju kości i innych struktur tworzących staw biodrowych, a przede wszystkim zbyt płytkie i strome brzegi panewki na kości biodrowej, w której usytuowana jest głowa kości udowej. Taka budowa stawu może powodować wysunięcie głowy kości udowej z panewki stawowej. Dochodzi wówczas do zwichnięcia stawu, które uniemożliwia prawidłowe chodzenie.

OBJAWY

Dysplazja stawu biodrowego u niemowląt objawia się przede wszystkim niestabilnością biodra. Głowa kości udowej wysuwa się z panewki stawowej, co skutkuje tak zwanym przeskakiwaniem w stawie biodowym podczas odwodzenia i przywodzenia nóżek dziecka. Po okresie niemowlęcym zauważalne jest ograniczenie ruchu odwodzenia kończyn dolnych, czyli odchylania na boki. Spowodowane jest to przykurczami mięśni przywodzicieli ud.

Nieleczona dysplazja może prowadzić do zwichnięcia stawu biodrowego. Jego objawami są:

  • późne rozpoczęcie chodzenia - dzieci ze zwichnięciem zwykle zaczynają chodzić po 14-15 miesiącu życia. Chodzenie prowadzi do dalszego uszkodzenia struktur stawu biodrowego.

  • utykanie - przy jednostronnej dysplazji. Przy zmianach w obydwu stawach chód określany jest mianem tanecznego, kaczkowatego. Uwypukla się brzuch z jednoczesnym pogłębieniem krzywizny w lędźwiowym odcinku kręgosłupa.

  • objaw Trendelenburga polegający na opadaniu biodra po stronie zdrowiej w czasie stania na jednej nodze. Objaw ten jest spowodowany osłabieniem mięśni pośladkowych w okolicy chorego stawu biodrowego.

  • asymetria fałdów udowych i pachwinowych widoczna gołym okiem.

PRZYCZYNY I CZYNNIKI RYZYKA

Wada ta może powstać zarówno w okresie płodowym jak i noworodkowym. Część przypadków dysplazji jest spowodowana czynnikami genetycznymi. Kolejną przyczyną może być tzw. ultrafizjologiczne ułożenie kończyn dolnych u rozwijającego się płodu. Charakteryzuje się ono zbytnim odwiedzeniem oraz zgięciem uda. Takie właśnie ułożenie skutkuje koślawością stawu biodrowego oraz nadmiernym rozciągnięciem torebki stawowej.

W trakcie rozwoju wewnątrzmacicznego wyróżnić można trzy okresy, w których płód jest szczególnie narażony na rozwój dysplazji stawu biodrowego:

  • 12 tydzień życia płodowego – na tym etapie dziecko po raz pierwszy zmienia swoją pozycję w łonie matki. Torebka stawowa jest niezwykle delikatna i podatna na czynniki zewnętrzne. Może dojść do zwichnięcia stawu, które będzie utrzymywać się przez cały okres trwania ciąży. Dysplazja powstała w tym okresie ma zwykle najcięższy przebieg

  • 18 tydzień życia płodowego - płód zaczyna się niezwykle aktywnie poruszać w łonie matki i może zaczepić kończyną dolną o pępowinę. Jeśli sytuacja ta ma charakter przewlekły może doprowadzić do deformacji stawu biodrowego.

  • ostanie 4 tygodnie - dziecko jest silnie ściskane przez macicę, w której jest co raz mniej miejsca oraz występują pierwsze skurcze przepowiadające.

Często dysplazję stawu biodrowego u dziecka stwierdza się w przypadku małowodzia u kobiet, które rodziły po raz pierwszy (pierworódki). Związane jest to z utrudnionymi ruchami płodu przez silnie napiętą ścianę macicy. Dochodzić może do  nadmiernego nacisku na stawy biodrowe.  Wada ta równie często występuje w przypadku ciąży bliźniaczej. Kolejnym czynnikiem sprzyjającym powstaniu dysplazji jest ułożenie pośladkowe. Dojść może również do zwiotczenia torebki stawowej na skutek działania hormonów matki- głównie relaksyna oraz estrogeny. Ryzyko dysplazji zwiększają gwałtowne wyprosty kończyn dolnych w trakcie porodu. Sytuacja ta ma miejsce w przypadku cucenia dziecka z zamartwicy, gdy dziecko ułożone jest głową w dół. Do dysplazji po porodzie może przyczynić się zła pielęgnacja noworodka. Błędem jest noszenie dziecka w pozycji, w której jego pośladki są nadmierne naciskane lub udo znajduje się w nadmiernym przywiedzeniu.

DIAGNOSTYKA

Podstawowym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce dysplazji jest USG stawów biodrowych. Każde niemowlę powinno mieć wykonane takie badanie tuż po urodzeniu. Badanie USG jest niedrogie, dość dokładne, a co najważniejsze jest nieinwazyjne. Pozwala na ocenę stawu w trakcie wykonywania ruchu.

W niektórych przypadkach można również wykonać rentgen ale zleca się go dość rzadko. Badanie to uwidacznia objawy dysplazji lub zwichnięcia dopiero w 3 miesiącu życia.

Zawsze obowiązkowo powinno się wykonać wcześniej kilka testów, które pomogą w pełnej diagnostyce. Najważniejszym z testów stawu biodrowego jest test Thomasa. Wykonuje się go w leżeniu na plecach ze zgiętymi kończynami,co powoduje spłaszczenie lordozy lędźwiowej. Badana kończyna jest prostowana w stawie kolanowym i biodrowym co pomaga ocenić występowanie lub stopień przykurczu mięśni odpowiedzialnych za zginanie biodra. Kolejnym ważnym testem jest test Obera, który pozwala ocenić elastyczność najgrubszego pasma mięśniowego znajdującego się po bocznej stronie uda. Często testuje się również wspomniany już objaw  Trendelenburga. Test wykonuje się w pozycji stojącej z uniesieniem jednej kończyny zgietej w kolanie. Obserwacja pozycji miednicy pozwala ocenić siłę mięśni pośladkowych. Lekarz lub fizjoterapeuta może ocenić również tzw. objaw Drehmana, który występuje w młodzieńczym złuszczeniu kości udowej. Obecność objawu Fabere-Patricka sugeruje martwicę głowy kości udowej, zaś pozytywny test Anvilla może świadczyć o dyskopatii bądź chorobie reumatycznej.

Diagnostyka różnicowa

Dysplazję stawu biodrowego u niemowląt należy różnicować z tzw. zwichnięciem teratogennym. Wynika ono z toksycznego oddziaływania czynników zewnętrznych na rozwijający się płód. Charakterystyczne dla nich są utrwalone zmiany w obrębie stawów biodrowych, są one w większości przypadków niemożliwe do nastawienia. W trakcie diagnostyki należy również rozważyć możliwość występowania zwichnięć powstałych na skutek przebytych stanów zapalnych.

LECZENIE

Celem prowadzonego leczenia jest przywrócenie prawidłowego ustawienia stawu biodrowego. Początkowo uda dziecka rozstawione są szeroko przez całą dobę. Po 6 tygodniu zaleca się częste układanie w pozycji leżenia przodem.

Na oddziale noworodkowym przy stwierdzonej dysplazji stawu biodrowego lekarz prowadzący zleca odpowiednią terapię ułożeniową - leżenie na brzuchu oraz utrzymywanie kończyn dolnych w tzw. pozycji „żabki”. Zbyt szerokie odwodzenie jest jednak bardzo niebezpieczne, może bowiem doprowadzić do ograniczenia dopływu krwi do głowy kości udowej lub do ucisku na nerw udowy. W pielęgnacji należy zwrócić uwagę na odpowiednie pieluchowanie.

Rodzice powinni zostać poinformowani o prawidłowej pielęgnacji noworodka. Wszystkie czynności dnia codziennego (noszenie, ubieranie, zmiana pieluch i kąpiel) muszą być tak wykonywane, aby nie prowadziły do pogorszenia dysplazji stawów biodrowych.

Fizjoterapia

Gdy dojdzie do zwichnięcia stawu biodrowego i dziecko znajduje się w specjalnym unieruchomieniu, rehabilitacja polega zasadniczo na wykonywaniu ćwiczeń kończyn dolnych. Niezwykle istotne są także ćwiczenia oddechowe, które zapobiegają ewentualnemu występowaniu zapalenia płuc u dziecka oraz pozwalają zachować wszystkie parametry oddechowe na odpowiednim poziomie. Wykonywane są również ćwiczenia mięśni brzucha. Tym niemniej wszelkie oddziaływania powinny być indywidualnie dostosowane do potrzeb dziecka.

Leczenie zwichnięcia

W niektórych przypadkach dysplazja stawów biodrowych prowadzi do zwichnięcia stawu. Przywrócenie prawidłowego pozycji stawu wymaga nastawienia, które wykonuje lekarz. Następnie zakładany jest specjalny opatrunek gipsowy. Jeśli metody zachowawcze nie przynoszą oczekiwanej poprawy, dziecko jest poddawane zabiegowi operacyjnemu.

Pomoce ortopedyczne

W przypadku stwierdzenia dysplazji stawu biodrowego u dziecka zaopatrzenie ortopedyczne jest niezbędne. Jedną z możliwości jest szyna Denis-Brown’a. Wspomaga ona ustawienie stóp dziecka w prawidłowej pozycji. Stosuje się ją u dzieci powyżej 6-7 miesiąca życia.  U najmłodszych pacjentów stosuje się tzw. poduszkę Frejki. Jej zadaniem jest utrzymanie nóżek dziecka w odwiedzeniu oraz zgięciu w stawach biodrowych. Strzemię Pawlika zaleca się dla dzieci powyżej 3 miesiąca życia. Ustawia ono kończyny dolne w okolicy 100 stopni zgięcia oraz odwiedzeniu wynoszącym około 50 stopni. Zwykle lekarz zaleca noszenie strzemienia przez okres 6 miesięcy zarówno w dzień jak i w nocy.

ROKOWANIA

Rokowania są dobre w przypadku wdrożenia leczenia tuż po urodzeniu dziecka. Szacuje się, że u tych dzieci zadawalające wyniki leczenia osiąga się po 2-3 miesiącach.  Późna diagnoza jest złym czynnikiem rokowniczym, wydłuża okres leczenia i może wiązać się z koniecznością zabiegu chirurgicznego

Bibliografia:

  1. Łosiowski Z., Dziecko niepełnosprawne ruchowo, cz. 1., WSiP, Warszawa 1997

  2. Obuchowska I., Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, WSiP, Warszawa 1997

  3. Gaździk T., Ortopedia i traumatologia, Warszawa, wyd. PZWL, s. 276-288

Oceń artykuł i pomóż na rozwijać portal

Ocena: 0 - 0 głosy




dnia 2018-11-03

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ


Wasze komentarze: (0)
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza.
.

Logowanie / Rejestracja