Jeśli postanowiłeś przeczytać ten artykuł to pewnie masz w historii jakikolwiek problem z bólem kręgosłupa :( Dla pocieszenia powiem Ci, że nie jesteś sam/a. Mówi się, że 99% społeczeństwa ma, miało lub będzie mieć problem z kręgosłupem. Czasem myślę, że te stwierdzenie jest na wyrost choć problemy z kręgosłupem są coraz częstsze w młodszych pokoleniach.

W większości przypadków jeśli boli kręgosłup nie zdajesz sobie sprawy co tak naprawdę się stało, boli… i chcesz się tego bólu pozbyć! Jednakże w większości przypadków problemy z kręgosłupem zaczynają się znacznie wcześniej niż objawy. Zazwyczaj objawy pojawiają się wtedy kiedy organizm przestaje sobie radzić z nadmiernymi przeciążeniami. W tym artykule opisze większość przyczyn (nawyków), które wpływają na powstanie bólu kręgosłupa. O objawach diagnostyce i leczeniu możesz przeczytać wybierając jeden z artykułów poświęconych szczegółowym problemom kręgosłupa (kliknij tutaj)

Celowo nie opisze tu przyczyn bólu kręgosłupa pod kątem różnych dysfunkcji kręgosłupa ponieważ większość problemów kręgosłupa można by nazwać chorobą przeciążeniową kręgosłupa, która ma różne etapy. Zaczynając od przeciążeń mięśniowych, przechodząc przez zablokowania kręgosłupa, dyskopatię czy zmiany zwyrodnieniowe. Wszystkie te problemy są wywołane przez podobne przyczyny, które opisze poniżej.


Zarys anatomii kręgosłupa (przydatny w zrozumieniu całości)


Wiem, że anatomia to często nudny fragment, ale postanowiłem o nim wspomnieć bo jest to ważny fragment w kontekście zrozumienia przyczyn problemów kręgosłupa. Kręgosłup podzielony jest na odcinki: szyjny, piersiowy, lędźwiowy, krzyżowy oraz guziczny. Kości występujące w kręgosłupie to kręgi. W odcinku szyjnym jest ich 7, w piersiowym 12, w lędźwiowym 5. W odcinku krzyżowym jest ich 5, jednak zrastają się w kość krzyżową. W odcinku guzicznym jest ich od 4-5 i także zrastają się w jedną kość – kość guziczną. Wydaje się, że z pozoru to różne odcinki, jednak nic bardziej mylnego, kręgosłup to jedna całość poszczególne odcinki mają niewielkie różnice anatomiczne ale z założenia budowa i funkcja jest podobna. Jednocześnie głowa, obręcz barkowa i obręcz biodrowa to dodatkowe rejony układu ruchu, które powinny ze sobą współgrać. Bez tej współpracy zaczynają się pierwsze problemy.

Układ kostny

Pomiędzy kręgami występują krążki międzykręgowe, działające jak amortyzatory, ułatwiając wszelkie ruchy. Krążki międzykręgowe, układ kostno-stawowy (kręgi, torebki stawowe, więzadła) stanowią tunel chroniący rdzeń kręgowy (który znajduje się w środku kręgosłupa) jak i nerwy rdzeniowe przed uszkodzeniem. Nerwy rdzeniowe wychodzą z prawie każdego segmentu kręgosłupa. Po wyjściu z kręgosłupa łączą się tworząc sploty nerwowe. Ze splotu wychodzą różne nerwy, które są odpowiedzialne za czucie i ruchomość kończyn i tułowia.

Za utrzymanie kręgosłupa w pozycji pionowej oraz ruchy w różnych płaszczyznach odpowiadają mięśnie kręgosłupa. Wyróżniamy mięśnie, które leżą powierzchownie i obejmują znaczną część kręgosłupa (ich napięcie możemy wyczuć) oraz mięśnie głębokie, które łączą ze sobą sąsiadujące kręgi.

Całość tej budowy pozwala na szeroki zakres ruchu kręgosłupa. Zazwyczaj ten zakres kończy się na ostatniej lekcji wf-u w szkole :) o czym napiszę później analizując szczegółowe problemy naszych pleców.


Pozycja siedząca i jej wpływ na kręgosłup

Głównym czynnikiem powstania bólu kręgosłupa są nieprawidłowe nawyki ruchowe zarówno w domu i pracy. Jednym z najgorszych nawyków jest nieprawidłowa pozycja siedząca. W pozycji siedzącej bardzo często głowa jest wysunięta do przodu (protrakcja głowy) barki są wysunięte do przodu (protrakcja barków) oraz cała sylwetka pleców jest zgarbiona (hiperkifoza piersiowa). Niestety przebywanie przez dłuższy czas w tej nieprawidłowej pozycji powoduje duże napięcie mięśniowe (głowa waży około 4-5 kg i utrzymywanie jest przed prawidłową osią kręgosłupa jest bardzo męczące).

Niekorzystna postawa w pozycji siedzącej będzie szczególnie wpływać na problemy w odcinku szyjnym i piersiowym, mogą pojawiać się również bóle głowy, zawroty głowy i przeciążenia obręczy barkowej. Jeśli chodzi o odcinek lędźwiowy to nieprawidłowa pozycja siedząca oprócz bólu mięśniowego może w dłuższej perspektywie czasu przyczynić się do powstania dyskopatii (rwa kulszowa, rwa udowa, lumbago, korzonki).

Problem dyskopatii pojawia się poprzez stałe napięcie krążka międzykręgowego wywołujące nadmierne ciśnienie skierowane w tył, które przyczynia się do powstania wypukliny, a z czasem przepukliny.

Przykład nieprawidłowej pozycji siedzącej

Przez długi czas siedzenie nie boli, jednak stała nieprawidłowa pozycja powoli powoduje zmiany przeciążeniowe mięśni i stawów, gdzie stawy dostosowują się do nowej pozycji jednocześnie sztywniejąc (dlatego często możesz mieć problem z wyprostowaniem się po dłuższym siedzeniu).

Czynnikiem dodatkowym, który mocno zwiększa przeciążenia w nieprawidłowej pozycji siedzącej są wszelkie wstrząsy i uderzenia. Taka sytuacja dotyczy oczywiście kierowców. Jeśli sylwetka jest pochylona w przód, a samochód nie ma odpowiedniej amortyzacji fotela kierowcy (obecna tylko w samochodach ciężarowych lub dobrych samochodach do 3,5 T) to niekorzystne siły działające na krążki międzykręgowe i stawy międzykregowe są znacznie większe!

O wszystkich zagadnieniach kręgosłupa w pozycji siedzącej pisze tutaj


Pozycja stojąca i bóle kręgosłupa


Pozycja stojąca to normalne środowisko funkcjonowania człowieka od tysięcy lat, więc wydawałoby się, że tu wszystko powinno grać. Niestety to nie takie proste. Bardzo mało kto jest obecnie na tyle stabilny by prawidłowo stać! Najczęściej pozycja stojąca to nieprawidłowy schemat gdzie kolana idą w przeprost a brzuch wypchnięty jest do przodu. W takiej pozycji dochodzi do znacznych obciążeń kręgosłupa lędźwiowego, co przyczynia się do powstania wczesnych zmian zwyrodnieniowych w kręgosłupie lędźwiowym i stawach krzyżowo-biodrowych.

Nieprawidłowa pozycja stojąca

Do identycznej postawy dochodzi u kobiet noszących buty na wysokim obcasie. Wychylenie w przód spowodowane obcasami zawsze będzie musiało gdzieś być wyrównane. Tym miejscem jest najczęściej odcinek lędźwiowy.

Pozycja stojąca to również asymetria. Mało kto z nas stoi symetrycznie obciążając w ten sam sposób lewą i prawą stronę ciała. Zazwyczaj większość ciężaru ciała jest przeniesiona na lewa lub prawą stronę ciała powodując nienaturalne obciążenie.

Pozycja stojąca najgorzej będzie się przekładać na odcinek lędźwiowy kręgosłupa i stawy krzyżowo-biodrowe, które są mocno powiązane ze sobą. Dodatkowo zmiany przeciążeniowe będą dotyczyć całego kręgosłupa, jeśli w tej pozycji również głowa i barki będą wysunięte do przodu (np podczas prasowania czy gotowania).



Bóle kręgosłupa związane ze schylaniem się



Nieprawidłowe schylanie się to bardzo istotny czynnik wielu problemów w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Schylenie się na prostych kolanach szczególnie z wypchniętym kręgosłupem lędźwiowym do góry (zgięcie) powoduje ogromne siły działające na układ mięśniowo-stawowy, a szczególnie krążek międzykręgowy. Jeszcze większe siły generuje zgięcie w przód ze skrętem do boku! Jeśli nieprawidłowy nawyk schylania się na prostych kolanach powtarza się wielokrotne w pracy czy w domu (miesiącami czy latami) to jest to prosta droga do wczesnych przeciążeń kręgosłupa (szczególnie dyskopatii z uciskiem na nerw – rwa kulszowa).

W przypadku pozycji stojącej z pochyleniem tułowia, która jest utrzymywana przez dłuższy czas (prace w ogrodzie, mycie włosów nad wanna, odkurzanie) dochodzi do powstania ogromnych sił działających na wszystkie struktury kręgosłupa. Ciężar tułowia i powstała dźwignia są tak duże że mięśnie wraz z układem powięziowym pleców i kończyn dolnych są w stałym napięciu by nie dopuścić do przechylenia się „konstrukcji” w przód i przewrócenia się. Bardzo często napięcia są tak duże, że wiele osób ma problemy z wyprostowaniem się po tego typu „aktywnościach”.

Profilaktyka schylania się

Pozycja zgięcia tułowia jest bardzo często związana z podnoszeniem różnych przedmiotów z ziemi (często przedmiotów ważących od kilu do kilkudziesięciu kilogramów). Taka sytuacja dodatkowo zwiększa siły działające na stawy międzykręgowe oraz ciśnienie działające na krążki międzykręgowe. Bardzo często tego typu aktywności kończą się ogromnym bólem i konieczną wizytą u fizjoterapeuty.



Brak aktywności ruchowej oraz brak odpoczynku mają ogromny wpływ na kręgosłup



Kolejnym ogromnie ważnym czynnikiem sprzyjającym zmianom przeciążeniowym kręgosłupa jest niska aktywność ruchowa. Wiele pacjentów często mi powtarza jak ciężko pracuje w ogrodzie, w kuchni czy na podwórku. Nigdy tego nie neguje ponieważ jest to pewna forma ruchu, niestety często nie najlepsza bowiem wykonywana w niekorzystnych pozycjach.

Problem różnych aktywności ruchowych dotyczy głównie braku ćwiczeń poprawiających:


– elastyczność struktur mięśniowo-powięziowych

– ruchomość stawową

– siłę i stabilność mięśniową

Taka sytuacja powoduje, że z wiekiem – już po 30-tce :( układ ruchu sztywnieje, jesteśmy coraz słabsi, co znacznie ogranicza nasze możliwości funkcjonowania (nieraz słyszę od pacjentów, że podnieśli kilka kilogramów i zaczęło boleć, ciężko wejść po schodach na 2 piętro, czy przejść 500m normalnym tempem). Za to wszystko winny jest brak regularnej (indywidualnie dopasowanej) aktywności ruchowej. Rzeczą, która najbardziej szokuje to fakt, że nieraz nie przechodzimy pieszo nawet 500m dziennie!!! (wszędzie samochodem lub windą) gdzie nasi dziadkowie pieszo i na rowerze robili regularnie po kilka kilometrów dziennie!

Czasem, u niektórych moich pacjentów pojawia się jeszcze inny problem —> Pracoholizm. Tak nieumiejętność odpoczywania również szkodzi. Jeśli kogoś praca „cały czas szuka” i po przyjściu do domu trzeba do wieczora cały czas „być na nogach” to nie jest to dobra informacja dla kręgosłupa. Stałe obciążenia stawów nie są korzystne ponieważ stawy nie mają momentu wolnego na odciążenie i regenerację. Umiejętność dozowania pracy również jest istotna.


Czy urazy układu ruchu mają wpływ na kręgosłup?



Opiszę teraz przyczynę, która może mieć ogromne konsekwencje dla całego układu ruchu, w tym kręgosłupa. Niestety w wyniku różnych okoliczności ulegamy czasami urazom. Myślę tu o różnego rodzaju złamaniach, skręceniach czy zwichnięciach. Takie sytuacje mogą mieć bezpośredni wpływ na kręgosłup powodując różnego rodzaju kompensacje (organizm zmienia pozycje różnych segmentów układu ruchu by zmniejszyć przeciążenia). Utykanie podczas chodzenia, ręką w gipsie, nieprawidłowy zrost kostny kości udowej zawsze będzie wpływał na funkcje kręgosłupa. Im dłuższy proces wracania do zdrowia tym większe mogą być konsekwencje dla kręgosłupa. Niestety wiele urazów pozostawia konsekwencje do końca życia, co jest równoznaczne z ich wpływem na struktury kręgosłupa (asymetria i nieprawidłowa oś obciążenia powodują szybsze zużycie).

Bezpośredni wpływ różnych rejonów układu ruchu

Brak ruchu w ciągu dnia



Jest to to kolejny problem związany z naszym trybem życia. Obecnie wiele zawodów jest związanych z siedzeniem. Dotyczy to przede wszystkim pracowników IT, administracji, kierowców i wiele wiele innych zawodów. Do tego dochodzi również handel gdzie wielu sprzedawców musi pracować tylko i wyłącznie w pozycji stojącej nawet przez 10 godzin dziennie! (dla lepszego wizerunku firmy i podniesienia sprzedaży —> szok). Jeśli Twój układ ruchu przebywa cały czas w tej samej pozycji (siedzącej czy stojącej) to nie jest to korzystne. Nasze stawy odżywiają się głównie poprzez maź stawową, której produkcja związana jest z wykonywaniem ruchu. Jeśli ruchu nie ma to brak odżywienia nie będzie wpływał korzystne na obciążone stawy. Sytuacja jest szczególnie niekorzystna gdy długa praca łączy się z nieprawidłową sylwetką!


Dźwiganie ciężkich przedmiotów (zbyt duże do swoich możliwości)



O dźwiganiu pisałem już trochę wcześniej, ale tym razem chodzi o inny aspekt. Mianowicie o zbyt duże ciężary przenoszone przez osobę o zbyt małej sile i stabilności mięśniowej. W przypadku wielu drobnych osób codzienne szarpanie się ze zbyt dużym ciężarem (nawet przy zachowaniu zasad schylania się czy prawidłowej pozycji siedzącej) będzie miało niekorzystny wpływ na stawy. Jest to sytuacja bardzo niekorzystna, ponieważ wieloletnie dźwiganie nie powoduje bólu (organizm jak pisałem na początku przez długu czas radzi sobie z przeciążeniami, co nie znaczny, że się nie zużywa). Taka sytuacja dotyczy szczególnie pracowników handlu, pielęgniarek czy pracowników produkcji. Zazwyczaj problemy przeciążeń w wyniku nadmiernego dźwigania dotyczą lędźwiowego odcinka kręgosłupa.


Pośpiech, kaszel i kichanie, a ból kręgosłupa


Jeśli masz już za sobą pierwsze bóle kręgosłupa (pleców) to na pewno nie pomogą Ci szybkie napięcia i wzrost ciśnienia w jamie brzusznej. O takiej sytuacji możemy mówić podczas kichania, kaszlu, szarpania się z ciężarem czy podnoszenia dziecka (które nie koniecznie jest spokojne…każdy rodzić wie coś na ten temat :) O takiej samej reakcji możemy mówić kiedy działamy w pośpiechu. W każdej z tych sytuacji powstaje nadmierne ciśnienie, na który nasz układ stabilizacji jest często nie gotowy. Tak duże siły mogą powodować dalsze uszkodzenia stawowe (szczególnie krążka międzykręgowego, który często jest już uszkodzony). W wielu przypadkach jeden niewłaściwy ruch może znacznie nasilić problem.


Ciąża, poród, pielęgnacja dziecka a bóle kręgosłupa



Teraz czynnik trochę niesprawiedliwy. Nie dość, że kobieta musi znosić trudności ciąży, przeżyć na froncie (poród), pielęgnować dziecko to jeszcze często dochodzi ból kręgosłupa! Cała ta sytuacja jest dość złożona i zaczyna się już w pierwszych tygodniach ciąży. Bóle pleców pojawia się początkowo w wyniku zmian hormonalnych, które poprzez rozluźnienie struktury tkanki łącznej pozwalają na zmianę ustawienia miednicy, kręgosłupa lędźwiowego i stawów krzyżowo-biodrowych. Zmiana ta jest bezpośrednio związana z powiększeniem przestrzeni dla rosnącego dziecka. Sytuacja jest nasilona u szczupłych kobiet noszących duże dzieci lub ciąże mnogie.

Poród to dodatkowy czynnik, ponieważ wyjście dziecka to kolejne zapotrzebowanie na przestrzeń – miednica jeszcze bardziej zmienia swoją pozycję (często związane jest to z trwałą zmianą ustawienia kości krzyżowej). Po urodzeniu maluszka zaczynają się nowe wyzwania —-> dźwiganie, huśtanie, wielogodzinne noszenie, przebieranie w warunkach bojowych oraz ciągły brak regeneracji to czynniki, które nie będą działały jak balsam dla kręgosłupa.


Anomalie kręgosłupa i wady postawy mają duży wpływ na kręgosłup!


Jedną z ostatnich przyczyn bólu kręgosłupa są anomalie budowy anatomicznej, choroby genetyczne oraz wady postawy. W przypadku zaburzeń budowy anatomicznej mówimy tu głownie o zaburzeniach budowy kręgów. Czasem kręgów może być więcej (zazwyczaj o 1) lub kręgi mogą być zrośnięte (blok kostny). Dodatkowo ból pleców może być spowodowany anomaliami budowy naczyń krwionośnych oraz obwodowego układu nerwowego. Na szczęście anomalie budowy kręgosłupa nie są powszechne i zazwyczaj nie są czynnikiem głównym pojawienia się bólu.

To co znacznie częściej wpływa na powstanie bólu kręgosłupa to wady postawy
. Bardzo wielu pacjentów ma skrzywienie kręgosłupa, którego początek to dzieciństwo. Korekcja skrzywienia kręgosłupa, zaburzeń ustawienia klatki piersiowej, pleców płaskich, hierkifozy czy choroby Sheuermanna jest bardzo wymagające, a czasem niemożliwe. Niestety każde z tych zaburzeń ma ogromny wpływ na rozwój kręgosłupa i jego funkcje. Niestety brak prawidłowej osi obciążenia oraz asymetria to bardzo istotne czynniki, które będą wpływać na szybsze zmiany zwyrodnieniowe w życiu dorosłym!

Dodatkowo zaburzenia ustawienia kręgosłupa mogą się rozpocząć także w życiu dorosłym. Zniesienie lordozy w odcinku szyjnym lub lędźwiowym, zwiększenie kifozy piersiowej (kifoza i lordoza to naturalne-prawidłowe krzywizny kręgosłupa) są konsekwencją nienaturalnej pozycji kręgosłupa w pracy lub sporcie zawodowym.


Nadwaga, otyłość i zła dieta a bóle kręgosłupa


Dla wielu pacjentów waga to główny i jedyny czynnik jaki dostrzegają w swoich problemach z kręgosłupem. W mojej opinii to czynnik istotny ale na pewno nie najważniejszy. W swojej codziennej pracy spotykam wielu szczupłych pacjentów z ogromnymi problemami kręgosłupa, co jest wystarczającą odpowiedzią. Nadwaga i otyłość oczywiście nie pomagają i mają większe znaczenie z wiekiem. Im więcej kręgosłup musi dźwigać tym większe obciążenia stawów i krążków międzykręgowych. Oczywiście większe obciążenia będą bardziej dotykać odcinka lędźwiowego niż szyjnego.

Nadwaga i otyłość często wiążą się z ograniczeniem codziennej aktywności, co przekłada się na sztywność stawową i większe trudności w trakcie procesu rehabilitacji. Problem nadwagi jest bardzo powiązany z jakością żywności. W mojej opinii wartościowe (mało przetworzone, ekologiczne) produkty oraz właściwe nawyki żywienia zawsze będą wpływały na jakość odżywiania tkanek i ich prawidłową funkcję.


Czy wiek ma wpływ na bóle kręgosłupa?


Generalnie wiek jest bardzo istotny. Ponieważ każda tkanka z wiekiem traci swoje właściwości, a co za tym idzie wytrzymałość. Proces degeneracji stawów, krążków międzykręgowych rozpoczyna się już po 30 roku życia. Niestety w ostatnich latach mam wrażenie, że sytuacja zaczyna być trochę mylącą. Patrząc na moje doświadczenia widzę ogromną ilość dysfunkcji kręgosłupa już po 25 roku życia. Dotyczy to również wielu poważnych problemów. Operacje przepukliny krążka międzykręgowego przed 25 rokiem życia nikogo już nie dziwią.

Po drugiej stronie często obecni 60-70 latkowie w wieku 30-40 lat nie wiedzieli co to ból kręgosłupa. Brak aktywności ruchowej w młodym wieku oraz siedzący tryb życia młodego pokolenia powodują coraz to wcześniej pierwsze problemy z kręgosłupem. Jednakże, możliwości leczenia będą zawsze większe u młodszych pacjentów

W przypadku wieku, ważny jest jeszcze jeden aspekt-wiek biologiczny. Dla przykładu czy wszyscy 50 latkowie mają taką samą sprawność? Niekoniecznie… W tym wieku pewne osoby biegają a inne przymierzają się do endoprotezoplastyki biodra i biorą leki na nadciśnienie! Dla tego wiek biologiczny jest ważniejszy niż metryka.


Sport to zdrowie – niekoniecznie


Sport to zdrowie? No niekoniecznie… Rekreacja i sport amatorski (odpowiednio dobrany do możliwości) to jest zdrowie. Niestety w przypadku zbyt intensywnego sportu amatorskiego lub sportu zawodowego istnieje dużo ryzyko przeciążeń układu ruchu. W przypadku wielu dyscyplin trening nie ma nic wspólnego ze zdrowiem a jedynie z poprawą wyniku i finansami :( Zbyt intensywne treningi mają przede wszystkim wpływ na kręgosłup. W swojej pracy zawodowej spotkałem wielu sportowców, którzy efekty ciężkich treningów zaczęli odczuwać dopiero po 30-tce, kiedy treningów było już mniej a kontuzji coraz więcej. Tak jak pisałem na początku organizm w młodości wiele wybacza (spójrzcie na zawody sztangistów – ile oni podnoszą!!! lub skoczków narciarskich – tysiące lądowań z wysokości 1 piętra), niestety rachunek zazwyczaj przychodzi z opóźnieniem. Jeśli masz już pierwsze problemy z kręgosłupem koniecznie oceń z fizjoterapeutą swoje możliwości i wybierz aktywność na obecny stan układu ruchu.


Inne jednostki chorobowe i ich wpływ kręgosłup


Niestety istnieje wiele mniej popularnych schorzeń, które mogą wpłynąć na ból kręgosłupa (pleców), a często mało kto bierze tak scenariusz pod uwagę! (nawet fizjoterapeuci i lekarze często pomijają dokładną diagnostykę skupiając się na najbardziej popularnych przyczynach). Do dysfunkcji mogących stać za powstaniem bólem możemy zaliczyć:

– Zzsk (Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa) – dysfunkcja powodująca postępującą sztywność całego kręgosłupa

– Choroby reumatyczne (z najbardziej popularną RZS – Reumatoidalne zapalenie stawów, powodujące stan, w którym organizm zwraca się przeciwko samemu sobie. Zazwyczaj zaczyna się od stawów obwodowych, jednak na dalszym etapie może wpływać na funkcję kręgosłupa, obręczy biodrowej i barkowej).

– Dysfunkcje narządów wewnętrznych (czy wiesz, że kręgosłup może rzutować ból na narządy wewnętrzne i odwrotnie. Zależność ta jest często bagatelizowana jednak takie połączenia istnieją). W wywiadzie zawsze należy powiedzieć specjaliście o wszystkich chorobach, na które się leczysz ponieważ mogą one stać za bólami pleców, które odczuwasz.

– Choroby układowe (dotyczą całego układu ruchu) – istnieje wiele jednostek chorobowych, które mogą mięć wpływ na problemy kręgosłupa, Zaliczyć do nich możemy np: Łuszczycowe zapalenie stawów lub Boreliozę

– Zmiany nowotworowe: Niestety jest to jedna z najgorszych opcji ale zawsze doświadczony fizjoterapeuta oraz ortopeda powinien ją brać pod uwagę. Przeoczenie tego problemu może przekreślić całą terapię i opóźnić prawidłowe leczenie choroby nowotworowej.



Podsumowanie


Jeśli udało Ci się cierpliwie dobrnąć do końca tego artykułu to widzisz, że dużo jest przyczyn problemów kręgosłupa. Niestety to nie wszystkie bo wymieniłem tylko główne. Nie martw się bardzo wiele czynników można zminimalizować lub wykluczyć. Na pewno warto się nad wieloma z omówionych zagadnień zastanowić bo jedną z głównych zasad prawidłowego leczenia jest znalezienie i minimalizowanie przyczyny problemu. Wkrótce postaram się dodać kolejne artykuły na temat profilaktyki i leczenia przeciążeń kręgosłupa.

Zachęcam do komentowania :)
Przemek Jureczko

Oceń artykuł i pomóż rozwijać portal

Średnia ocena 5 / 5. Liczba Głosów: 1

Jakoże spodobał Ci się ten artykuł...

...podziel się nim ze znajomymi na portalu społecznościowym