03 listopada 2018

Autyzm (łac. autismus) jest zaburzeniem powstającym u dzieci w trakcie rozwoju układu nerwowego. Choroba ta polega na odcięciu się dziecka od świata zewnętrznego, ograniczeniu wymiany informacji ze środowiskiem oraz subiektywnym poczuciu odizolowania.


ANATOMIA I USZKODZENIA

Autyzm u dzieci to zaburzenie rozwojowe ośrodkowego układu nerwowego, uwarunkowane biologicznie. Jest to zespół mechanizmów neurobiologicznych powodujących niewłaściwe funkcjonowanie mózgu i układu nerwowego zaburzający prawidłowy rozwój dziecka.

U ponad 1/3 chorych z zaburzeniami autystycznymi stwierdza się zwiększone stężenie serotoniny w surowicy i płytkach krwi. Badania wykazują, że u części chorych autyzm może mieć podłoże genetyczne.

OBJAWY

Pierwsze objawy zaburzenia pojawiają się w wieku dziecięcym i trwają przez całe życie. Im szybciej rodzice zauważą niepokojące symptomy, tym wcześniej można zacząć leczenie. Pierwsze oznaki schorzenia u dzieci mogą dać o sobie znać nawet u 6-miesięcznych niemowląt. Każde dziecko jest inne, dlatego nie wszystkich dzieci muszą wystąpić dokładnie te same objawy.

Do zachowań i niepokojących objawów, które powinny zwrócić uwagę rodziców, należą:

  • Słaby rozwój mowy. W wieku 2 lat dziecko powinno nazywać osoby, przedmioty i czynności, z którymi ma kontakt. W tym okresie pojawiają się wypowiedzi dwuwyrazowe, choć często jeszcze bez odmiany. Dziecko używa zdrobnień. Rozumie proste zdania, polecenia i wykonuje je. Mówi o sobie „ja”. Potrafi wskazywać i nazwać znane przedmioty, osoby, zwierzęta na obrazkach. Jego umiejętności językowe i zasób słów szybko się rozwijają.

  • Trudności w użyciu języka nie są przez dziecko rekompensowane za pomocą gestów, machanie papa, kiwanie głową itp.

  • Osłabiony kontakt wzrokowy, tzn. dziecko nie patrzy w oczy, czasem jego spojrzenie jest niepokojące, zbyt "obojętne", jakby nieskupione na osobie, lub zbyt „wpatrujące”, jakby nie patrzyło na osobę, tylko na przykład na swoje odbicie w tęczówce.

  • Dziecko bawi się zabawkami w sposób niepokojący, niezgodnie z ich funkcją, tzn. wącha je, stuka nimi, szereguje, przesuwa przed oczami. W tym wieku dziecko powinno już rozwijać zabawę tematyczną, naśladując dorosłych i odtwarzając swoje przeżycia, np. badanie i pielęgnacja lalki, jazda autem. Może się też bawić konstrukcyjnie budując most czy wieżę z kilku klocków.

  • Dziecko preferuje zabawę samotną i złości się bądź nie zwraca uwagi, gdy chcemy dołączyć. Nie odpowiada na uśmiech, nie inicjuje zabaw z opiekunem.

Częstym zjawiskiem obserwowanym w zachowaniu dziecka z autyzmem, są stereotypy ruchowe. Polegają one na rytmicznym wprowadzaniu w ruch swojego ciała, np. trzepotanie rękami, kiwanie się, chodzenie na palcach, lub wprowadzaniu w ruch przedmiotów, np. kręcenie pokrywkami. Charakterystyczną cechą autyzmu, są zaburzenia rozwoju poznawczego. Dzieci przejawiają trudności w koncentracji uwagi, spostrzeganiu, przyswajaniu informacji.

Chorzy wykazują się dość dobrą sprawnością ruchową. Jest to szczególnie widoczne na tle zaburzeń mowy, oraz trudności w nawiązywaniu kontaktów społecznych. Większość dzieci chętnie i sprawnie wspina się na drabinki, a ich zwinność zaskakuje niejedną osobę. Bardzo chętnie uczestniczą w zabawach ruchowych, szczególnie z wykorzystaniem piłek. Zdarza się, że  rytmiczne i bardzo precyzyjne  odbijanie piłki jest przejawem stereotypii ruchowej. Deficyty uwagi i zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej wywołują duże trudności w opanowaniu przez dziecko takich czynności jak jazda na rowerze, łyżwach, nartach, pływanie.

Zaburzeniom związanych z autyzmem towarzyszą zaburzenia integracji sensorycznej, co oznacza, że zmysły dziecka nie potrafią ze sobą współpracować i przetwarzać w sposób prawidłowy informacji, które do nich docierają. Zaniepokoić rodziców mogą m.in.:

  • ograniczone preferencje żywieniowe, tzn. dziecko chce jeść stale ten sam zasób pokarmów, na przykład tylko słone pokarmy lub tylko w postaci „papek”

  • niechęć do ubrań z określonego materiału lub ogólnie do ubrań

  • dziecko nie przepada za przytulaniem lub przeciwnie: podchodzi do każdego, znienacka, i mocno go ściska bądź też samo uwielbia być bardzo mocno przytulane

  • niechęć do określonych dźwięków, hałasu, bycia w tłumie

  • wpatrywanie się np. w wirującą pralkę, światła

Objawy autyzmu pojawiają się zazwyczaj przed ukończeniem przez dziecko trzeciego roku życia. Objawy te możemy je podzielić na 3 grupy. Pierwsza obejmuje problemy z mową. Dziecko nie próbuje zastąpić braków w komunikacji werbalnej innymi zachowaniami: np. mimiką lub gestami. Kolejna grupa objawów dotyczy trudności w kontaktach  z ludźmiAutystyczne dziecko sprawia wrażenie, jakby żyło w swoim świecie. Nie patrzy na rodzica, gdy ten się do niego zwraca, nie reaguje na prośby, nie pokazuje tego, co zrobiło albo znalazło, nie chce się przytulić. Niektóre autystyczne dzieci zachowują się tak, jakby nic nie słyszały, inne reagują krzykiem na każdy głośniejszy dźwięk, np. włączenie miksera czy odkurzacza. Każda nowa sytuacja wywołuje albo protest albo obojętność. Do trzeciej grupy należą dziwne zachowania, które trudno rodzicom wytłumaczyć. Maluch musi wykonywać pewne czynności w tej samej kolejności, ma potrzebę powtarzania ich, np. stale otwiera i zamyka drzwi lub bawi się schematycznie przedmiotami.

PRZYCZYNY I CZYNNIKI RYZYKA

Do tej pory nie udało się wyodrębnić jednostkowej przyczyny autyzmu. Badacze wskazują kilkanaście czynników, które zwiększają ryzyko pojawienia się choroby. Obecnie wyklucza się psychogenne podłoże autyzmu.

Badania wykazują iż warunki życia płodowego i porodu u dzieci, u których później  stwierdza się autyzm, są gorsze niż u dzieci zdrowych.  Najczęściej w przyczynach powstania schorzenia wymienia się:

  • komplikacje w czasie ciąży, takie jak strata poprzedniej ciąży, nadciśnienie, drgawki i białkomocz u matki w trakcie ciąży

  • zaawansowany wiek rodziców

  • przyjmowanie leków przez matkę w okresie prenatalnym

  • krwawienie w czasie ciąży

  • cukrzyca

  • niska masa urodzeniowa

  • konflikt serologiczny

Na rosnącą liczbę diagnozowanych przypadków mogą mieć wpływ m.in. zanieczyszczenia cywilizacyjne oraz czynniki związane z dietą. Nie ma jednego genu, który bezpośrednio powoduje autyzm. Można mówić jedynie o pewnej podatności genetycznej do zachorowania. Uznaje się, że przyczyny autyzmu tkwią w zaburzeniach neurobiologicznych, które powodują niewłaściwą pracę mózgu i opóźnienie oraz nieharmonijność rozwoju dziecka.

DIAGNOSTYKA

Autyzm u dzieci jest diagnozowany na podstawie obserwacji zachowania i wywiadu z rodzicami przez zespół specjalistów. Nieprawidłowe zachowania u dziecka zauważają przeważnie rodzice lub przyjaciele rodziny. 

Diagnoza autyzmu odbywa się w poradniach psychologiczno pedagogicznych lub innych ośrodkach wyspecjalizowanych we wspieraniu osób z autyzmem. Nie ma jednego badania, które mogłoby wykazać to zaburzenie, dlatego diagnoza stawiana jest na podstawie obserwacji dziecka oraz wywiadu z rodzicami przez interdyscyplinarny zespół specjalistów tzn. grupę specjalistów z różnych dziedzin, zwykle może to być psychiatra, pedagog, psycholog, logopeda, pediatra. W zależności od niepokojów zgłaszanych przez rodziców zespół diagnostyczny może zaproponować konsultacje: z neurologiem, fizjoterapeutą, audiologiem lub okulistą.

Pierwszym etapem diagnostyki jest rozmowa z rodzicami na temat rozwoju dziecka, niepokojących zachowań, które rodzice dostrzegają, okresu ciąży oraz wcześniejszych okresów z życia dziecka.

Drugi etap to obserwacja dziecka prowadzona zwykle przez pedagoga i psychologa, którzy obserwują jak dziecko bawi się z rodzicami, jak reaguje na inne osoby w otoczeniu, jak bawi się, kiedy jest pozostawione samo sobie, wykonują razem z dzieckiem zadania, czasem też zadania ze standaryzowanych testów psychologicznych.

Po umówionym czasie rodzice zapraszani są na konsultację, podczas której psycholog lub inna osoba omawia wyniki diagnozy oraz zalecenia ustalone dla dziecka.

Diagnostyka różnicowa

Diagnoza różnicowa w autyzmie stanowi bardzo ważny etap postępowania diagnostycznego, głównie z powodu złożoności objawów oraz wczesnego wieku ich dostrzeżenia. Najwięcej trudności może stwarzać odróżnianie autyzmu dziecięcego od innych całościowych zaburzeń rozwoju, gdyż często ich obraz kliniczny oraz przyczyny są bardzo zbliżone.

W odniesieniu do całościowych zaburzeń rozwojowych najwięcej trudności sprawia diagnoza różnicowa autyzmu i zespołu Aspergera. Wśród naukowców nie ma zgody odnośnie tego, czy są to odmienne zaburzenia. Zalecane jest także wykluczenie u dziecka zaburzeń schizofrenicznych czy niepełnosprawności intelektualnej.

Diagnoza różnicowa w autyzmie wymaga dużego doświadczenia, a także intuicji. Różnorodność objawów może stwarzać trudności w odróżnianiu autyzmu od innych zaburzeń, takich jak: osobowość schizoidalna, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), zaburzenia kompulsywne, czy zaburzenia afektywne.

LECZENIE

Dzieci ze zdiagnozowanym autyzmem są poddawane terapii. Powinna być ona dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka. Jej celem jest wspomaganie rozwoju dziecka i umożliwienie mu pełnej integracji społecznej.

Prawidłowo prowadzona psychoterapia połączona z terapią ruchową jest najważniejszą formą pomocy dla osób z autyzmem. Do powszechnie stosowanych metod terapeutycznych należą:

  • Metoda Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne wykorzystująca dotyk, ruch oraz wzajemne relacje fizyczne, emocjonalne i społeczne we wspomaganiu rozwoju dziecka i terapii zaburzeń psychomotorycznych. Ćwiczenia wywodzą się z naturalnych potrzeb dziecka, które zaspokajane są w kontakcie z osobą dorosłą.

  • dogoterapia, czyli zajęcia z psami oraz hipoterapia, czyli zajęcia z końmi. Jest  to system ćwiczeń i zabaw z zwięrzętami wspomagający rehabilitację ruchową oraz umysłową osób niepełnosprawnych, w tym także dzieci autystycznych. Poprzez zabawy, przytulanie                      i głaskanie psa dzieci rozluźniają się, chętniej wykonują ćwiczenia, są radosne i uśmiechnięte. Udział psa służy wzmocnieniu efektu rehabilitacji, wszechstronnie oddziałując na psychikę, pobudzeniu zmysłów i pozytywnych emocji.

  • nauka technik relaksacyjnych.

  • Metoda A. Tomatisa. Podstawowym jej celem jest wspomaganie funkcji słuchowej przez co następuje poprawa koncentracji, jakości uczenia się, wspomaganie zdolności językowych, komunikacyjnych, zwiększenie kreatywności oraz poprawa jakości zachowań społecznych.

  • Metoda Dobrego Startu. Celem metody jest jednoczesne rozwijanie funkcji wzrokowych, słuchowych, językowych, motorycznych, a także kształtowanie lateralizacji (ustalenie ręki dominującej) oraz orientacji w schemacie ciała i przestrzeni

  • kinezyterapia, czyli terapia ruchem. Jest przeznaczona dla dzieci z obniżoną sprawnością ruchową. Jej celem jest zwiększenie sprawności ruchowej poprzez ćwiczenia ogólnorozwojowe, oddechowe, relaksacyjne.

  • arteterapia jest terapią poprzez sztukę. Dziecko za pomocą różnych technik plastycznych ma możliwość symbolicznie wyrazić trudne przeżycia, doświadczenie, emocje. Arteterapia wyzwala aktywność twórczą, wyrównuje braki i ograniczenia psychofizyczne.

  • muzykoterapia - wykorzystuje terapeutyczny wpływ muzyki na rozwój dziecka autystycznego. Muzyka daje możliwość odbioru miłych i przyjemnych doznań, pobudza do działania lub skłania do skupienia, pomaga w nawiązaniu kontaktu z innymi ludźmi.

  • logorytmika jest metodą łączącą rytm muzyczny z ruchami całego ciała. Głównym celem ćwiczeń muzyczno-ruchowych jest rozwijanie umiejętności sprawnego wykonywania ruchu, wyrabianie szybkiej orientacji w czasie i przestrzeni, koncentracji uwagi, stymulowanie do sprawniejszego myślenia, a także kształcenie cech charakteru takich jak zdyscyplinowanie, porządek, aktywność poczucie odpowiedzialności oraz umiejętność współdziałania w grupie

Leczenie farmakologiczne

W zakresie leczenia farmakologicznego możemy wymienić zastosowanie suplementacji obejmującej przede wszystkim witaminy, kwas omega-3 oraz antyoksydanty. Badania neurochemiczne wskazują na szereg nieprawidłowości związanych z poziomem neuroprzekaźników i endorfin. Podawanie leków hamujących wydzielanie dopaminy łagodzi takie zachowania osób autystycznych, jak zaburzenia ruchowe i samookaleczanie. Badanie nad zastosowaniem oksytocyny u dzieci autystycznych w związku z wykryciem jej roli w modulowaniu zachowań społecznych i emocjonalnych, zwłaszcza w rozwoju przywiązania, stwarza możliwości włączenia jej do terapii chorych z autyzmem.

ROKOWANIA

Do tej pory nie odkryto sposobu postępowania pozwalającego na wyleczenie autyzmu. Autyzm to zaburzenie rozwojowe rozpoznawane w wieku dziecięcym, objawiające się trudnościami w nawiązaniu relacji, izolacją, wyobcowaniem oraz nadwrażliwością na bodźce z zewnątrz. Wczesna diagnoza i intensywna terapia może prowadzić do poprawy funkcjonowania osoby z autyzmem w stopniu zbliżonym do osób nie wykazujących opisanych zaburzeń.

Bibliografia:

  1. Bilikiewicz A.,Psychiatria,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,Warszawa 2006
  1. Cytowska B., Winczura B., Dziecko z zaburzeniami w rozwoju, Impuls, Kraków 2006 

Oceń artykuł i pomóż na rozwijać portal

Ocena: 0 - 0 głosy




dnia 2018-11-03

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ


Wasze komentarze: (1)
.
avatar
 
Sylwia27.02.2019, 11:31 Odpowiedz

Bardzo rzeczowy artykuł. Dobrze, że najważniejsze informacje zebrane są w jednym miejscu. Plus za opis terapii - bardzo pomocne zestawienie.

Logowanie / Rejestracja